การผลิตกระถินป่นส่งจำหน่ายโรงงาน ในเกษตรกรรายย่อยจังหวัดนครราชสีมา

การผลิตกระถินป่นส่งจำหน่ายโรงงานอาหารสัตว์

สำหรับเกษตรกรรายย่อยในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา

 

      จรูญโรจน์  จันทรศิริ 1 , เทวา  ฉวิงรัมย์   1 , สุขุม  สุขเกษม  2 , วีระพงษ์ อุดรไสว  1, ชัยกระมล คำเมือง 1

 

 

บทนำ 

            ในการเลี้ยงสัตว์ของเกษตรกรพืชอาหารสัตว์นับว่ามีความสำคัญมาก เพราะเป็นอาหารที่สำคัญของสัตว์ที่เกษตรกรเลี้ยงอยู่ ในบรรดาพืชอาหารสัตว์ที่นำมาปลูกนั้น กระถินก็ถือเป็นพืชอาหารสัตว์อีกชนิดหนึ่ง ซึ่งพบเห็นได้ทั่วไป และกระถินยังมีประโยชน์ คือสามารถปลูกเป็นรั้วกันอาณาเขตบ้านหรือสวนได้ โดยไม่ต้องลงทุนหาไม้ชนิดอื่นและยังได้ลำต้นมาใช้ เผาถ่าน ทำฟืน ส่วนยอดอ่อนของกระถินสามารถใช้เป็นอาหารประเภทผักสด  นอกจากนั้นใบกระถินยังใช้เป็นอาหารในการเลี้ยงสัตว์ได้อีกด้วย

 

กระถิน ( Leucaena ) 

กระถิน (Leucaena) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า  Leucaena  leucocephala(lamk.)de Wit   อยู่ในวงศ์ Leguminosae  มีชื่อสามัญว่า  White  Popinac,Lead Tree,Leucaena  ชื่ออื่นๆที่เรียกตามแต่ละท้องถิ่นนั้นๆ  เช่น ภาคกลาง  เรียกว่า  กระถินบ้าน  กระถินดอกขาว กระถินหัวหงอก กะเส็ดโคก  กะเส็ดบก ,  ภาคใต้ เรียกว่า สะตอเทศ  สะตอเบา   สะตอบ้าน  สะตอตั๊กแตน , ภาคเหนือ เรียกว่า ผักหนองบก   ผักก้านถิน ,  ภาคอีสาน เรียกว่า  ผักก้านถิน  ผักกะเส็ด ฯลฯ   กระถินเป็นไม้พุ่มขนาดเล็กถึงไม้ต้นขนาดใหญ่ สูงได้ถึงประมาณ 10 เมตร  กระถินทนต่อสภาพความแห้งแล้งได้ดี และการเจริญเติบโตเร็ว ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด  สรรพคุณทางยา  ดอก รสมัน บำรุงตับ  ราก รสจืดเฝื่อน ขับลม ขับระดูขาว และเป็นยาอายุวัฒนะ  เมล็ด ใช้ถ่ายพยาธิตัวกลม  กระถินเป็นพืชอาหารสัตว์ที่ดีที่สุดชนิดหนึ่ง  ประโยชน์ของกระถินนั้นมีมากมาย ใบกระถินใช้เลี้ยงสัตว์ได้ทุกชนิด เช่น ใช้เป็นวัตถุดิบผสมในอาหารข้น ทั้งอาหารไก่เนื้อ ไก่ไข่ สุกร โคเนื้อ โคนม  ใบกระถินสดใช้เลี้ยงโคเนื้อ โคนม กระบือ แพะ แกะ ได้ไม่มีข้อจำกัด  ใบกระถินนำมาตากแห้งใส่กระสอบเก็บไว้เลี้ยงสัตว์ในฤดูแล้งได้

                ปัจจุบันในประเทศไทยมีการปลูกกระถินเพื่อทำใบกระถินแห้งและผลิตใบกระถินป่น ปีละประมาณ 60,000 ตัน โดยมีแหล่งผลิตใหญ่อยู่ในหลายจังหวัดในเขตภาคตะวันออก  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลาง บางส่วน   ในขณะเดียวกันจังหวัดนครราชสีมาก็เป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่ผลิตใบกระถินแห้งและกระถินป่นส่งจำหน่ายให้เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์และโรงงานผสมอาหารสัตว์  โดยเฉพาะฟาร์มเกษตรกรโคนมในพื้นที่  ซึ่งมีฟาร์มเกษตรกรโคนมเป็นจำนวนมากที่มีความต้องการการนำใช้ทั้งกระถินแห้งและกระถินป่นมาเป็นอาหารเลี้ยงสัตว์  ให้ผลิตน้ำนมสูงและมีความต่อเนื่องสม่ำเสมอ  เนื่องจากในใบกระถินมีโปรตีนสูง  มีเยื่อใยต่ำ ที่สำคัญมีราคาค่อนข้างถูก และหาได้ง่ายในท้องถิ่น  

                                                                                                                                                                    

    1  ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นครราชสีมา  ตำบลปากช่อง  อำเภอปากช่อง  จังหวัดนครราชสีมา  30130  Tel. 044-311612

    2  กลุ่มงานพัฒนาระบบจัดการอาหารสัตว์  กองอาหารสัตว์  กรมปศุสัตว์  เขตพญาไท  กรุงเทพมหานคร

 

กระถินป่น (Leucaena leaf meal)

ใบกระถินป่น (Leucaena leaf meal)  เป็นวัตถุดิบที่เกษตรกรนิยมใช้ผสมในอาหารสัตว์  โดยเฉพาะในสัตว์ปีกได้มีการใช้มาเป็นเวลานานแล้ว  ปริมาณโปรตีนในใบกระถินที่ขายตามท้องตลาดทั่วไปจะผันแปรระหว่าง  14-30 % ทั้งนี้แล้วแต่ว่าใบกระถินนั้นจะมีก้านหรือกิ่งปนมากน้อยเท่าไร  ถ้าหากว่าใบกระถินป่นที่มีก้านและกิ่งปนมามาก จะทำให้ %โปรตีนของกระถินป่นลดต่ำลง  อีกทั้งยังให้คุณค่าทางโภชนะอาหารทั้งหมดของใบกระถินป่นต่ำลงไปด้วย  ทั้งนี้เพราะกิ่งและก้านกระถินมีคุณค่าทางโภชนะอาหารน้อยมาก  อย่างไรก็ดีใบกระถินแห้งล้วนๆ จะมีโปรตีนประมาณ  20-30%  มีปริมาณเยื่อใยต่ำ  จึงมีคุณค่าทางโภชนะอาหารสูง   ใบกระถินแห้งป่นที่ขายในท้องตลาดทั่วไปนั้นจะมีโปรตีนเฉลี่ย  18%  เยื่อใย  11% และส่วนใหญ่ที่เกษตรกรผลิตจำหน่ายเองจะมีโปรตีนอยู่ประมาณ 11-16% เท่านั้นเอง  ทั้งนี้เพราะเกษตรกรผลิตโดยเน้นปริมาณเป็นสำคัญ ทำให้มีส่วนของก้านและกิ่งปนมามาก เป็นผลทำให้คุณค่าทางโภชนะอาหารสัตว์ของกระถินป่นลดลงไปบ้าง  แต่อย่างไรก็ตามเกษตรกรแต่ละรายยังต้องขวนขวายหาทางสร้างอาชีพของตนเองให้มีรายได้ไปเลี้ยงในครอบครัว  ตามแต่ศักยภาพและความสามารถของแต่ละบุคคลที่จะดิ้นรนต่อสู้กับสภาวะเศรษฐกิจอันผันผวนในปัจจุบันเพื่อให้ดำเนินชีวิต และเป็นส่วนหนึ่งที่ดีของสังคมต่อไป  ดังเช่น

นายบุญแม้น  สีหะวงษ์ (ลุงนาย)  บ้านเลขที่ 19 หมู่ 17 บ้านคลองยาง  ตำบลหนองสาหร่าย  อำเภอปากช่อง  จังหวัดนครราชสีมา  เป็นเกษตรกรหนุ่มใหญ่ใจดีวัย 51 ปี  เขามีความมุ่งมั่นที่จะพัฒนาการผลิตกระถินป่นในเขตพื้นที่อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา ทั้งด้านคุณภาพกระถินป่น  ด้านปริมาณผลผลิตกระถินป่น   ด้านตลาดการจำหน่ายทั้งโรงงานผสมอาหารสัตว์และตลาดฟาร์มโคนมของพี่น้องเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่อำเภอปากช่องเองและพื้นที่ใกล้เคียงด้วย  โดยเฉพาะพื้นที่อำเภอปากช่องที่เป็นภูมิลำเนาเดิม  ซึ่งถือเป็นแหล่งส่งเสริมการเลี้ยงโคนมจำนวนมากและจุดที่ตั้งสหกรณ์โคนมสำหรับรวบรวมน้ำนมดิบของกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา  ปัจจุบันนายบุญแม้น สามารถผลิตกระถินป่นได้เดือนละประมาณ  80-90 ตัน แหล่งของกระถินแห้งที่นำมาบดเพื่อทำเป็นกระถินป่น  ก็จะมี กระถินแห้งที่ได้จากแปลงกระถินที่นายบุญแม้นปลูกเอง จำนวน 13 ไร่ ที่ปลูกใช้ประโยชน์มาแล้ว 4-5 ปี  นอกจากนั้นยังได้มีการรับซื้อกระถินหั่นตากแห้งจากเกษตรกร แล้วนำมาบดส่งจำหน่ายโรงงานผลิตอาหารสัตว์อีกทางหนึ่ง

 

จุดเริ่มต้นการยึดอาชีพการผลิตกระถินป่นจำหน่าย

นายบุญแม้น  เดิมประกอบอาชีพรับจ้าง เป็นคนงานที่โรงบดและผสมอาหารสัตว์เป็นเวลาเกือบ 5 ปี  แต่โดยส่วนตัวลึกๆแล้ว นายบุญแม้นเองมีความมุ่งมั่นที่จะพัฒนาการผลิตกระถินป่นจำหน่ายให้เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ในพื้นที่อำเภอปากช่อง เพื่อสร้างความมั่นคงในอาชีพ

   

 

เมื่อแรงบันดาลใจเร่งเร้าให้อยากกระทำ  จุดเริ่มต้นของอาชีพใหม่ก็เปิดฉากขึ้นโดยไม่นานนัก ในช่วงต้นปี 2542  นายบุญแม้นได้เริ่มต้นโดยการออกตัดกระถินจากป่า ริมถนน ตามพื้นที่สาธารณะ ตามแหล่งธรรมชาติทั่วๆ ไป  รวบรวมนำมาหั่นด้วยเครื่องหั่นกระถินแล้วตากแห้งส่งจำหน่ายให้โรงบดและผสมอาหารสัตว์อยู่พักหนึ่งเป็นเวลาเกือบสามปี  เก็บออมเงินได้จำนวนหนึ่งจึงมีความคิดอยากก่อตั้งโรงบดกระถินขึ้น  แล้วได้นำเงินเก็บที่มีทั้งหมด รวมถึงได้ทำเรื่องกู้ยืมเงินจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ อีกส่วนหนึ่ง แล้วรวบรวมเงินทั้งหมดเพื่อไปซื้อและพร้อมติดตั้งโรงบดกระถินป่นตามที่ตั้งใจไว้ได้สำเร็จ 

 

   

                     โรงงานบดกระถินป่น นายบุญแม้น สีหะวงษ์                             กระถินป่นสามารถผลิตจำหน่ายได้ 3 ตัน/วัน

 

โดยโรงบดกระถินป่นได้เริ่มก่อตั้งขึ้นในช่วงปลายปี 2544 หลังจากนั้นเป็นต้นมา นายบุญแม้น ก็ได้ยึดอาชีพการบดกระถินป่นส่งจำหน่าย เป็นอาชีพหลักมาโดยตลอดมาจนถึงปัจจุบันนี้  เมื่อเรื่องราวการนำกระถินมาใช้ในการเลี้ยงสัตว์แพร่หลายมากขึ้น  ส่งผลให้กระถินที่เคยมีมากมายตามธรรมชาตินั้น เริ่มมีจำนวนไม่เพียงพอที่จะเข้าโรงบดในแต่ละเดือน  เพราะความต้องการการใช้กระถินเพิ่มมากขึ้น จึงก็มีเกษตรกรรายอื่นๆเริ่มหันมายึดอาชีพผลิตกระถินหั่นตากแห้งขายเพิ่มมากขึ้นด้วยเหมือนกัน  ทำให้กระถินเริ่มเติบโตไม่ทันตัด อีกทั้งยังต้องไปตัดกระถินที่ระยะทางห่างไกลออกไปด้วย รวมถึงการแข่งขันกันทั้งผู้ผลิตกระถินหั่นตากแห้งและผู้ผลิตกระถินป่นด้วยกันเอง เนื่องจากเริ่มมีนายทุนเข้ามาก่อตั้งโรงบดกระถินป่นขึ้นในพื้นที่ใกล้เคียงอีก  นายบุญแม้นจึงต้องขวนขวายเพื่อหาทางที่จะประคับประคองอาชีพให้ดำเนินต่อไปให้ได้  จึงได้เริ่มมีความคิดที่จะปลูกแปลงกระถินเพื่อผลิตกระถินป่นขึ้นเป็นของตัวเอง  จากนั้นก็เริ่มศึกษาหาข้อมูลเกี่ยวกับการปลูกกระถินและการจัดการดูแลแปลงกระถินมาโดยตลอด

ต่อมาในช่วงต้นปี 2547 นายบุญแม้นก็เริ่มปลูกสร้างแปลงกระถินของตัวเองขึ้น โดยเริ่มปลูกจากพื้นที่ 5 ไร่ และปลูกเพิ่ม 8 ไร่ในต้นปีต่อมา  แล้วก็ได้ตัดทำกระถินป่นเรื่อยมาจวบจนปัจจุบัน  การตัดกระถินมาใช้ผลิตกระถินป่น นายบุญแม้นจะทำการตัดทุก 2-3 เดือนหมุนเวียนแบบนี้ตลอดปี  ทำให้สามารถลดต้นทุนค่าใช้จ่ายในการจัดหากระถินมาป้อนโรงบดกระถินได้ในระดับหนึ่ง  นอกจากนั้นยังได้มีการรับซื้อกระถินหั่นตากแห้งจากเกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อนำมาบดส่งจำหน่ายโรงงานอาหารสัตว์ เป็นการพัฒนาอาชีพและเพิ่มรายได้ไปอีกทางหนึ่ง  ปัจจุบันนายบุญแม้นผลิตกระถินป่นได้เฉลี่ย  3 ตัน/วัน  ส่งจำหน่ายกิโลกรัมละ 4.5 -5 บาท  ซึ่งจำหน่ายให้กับโรงงานผสมอาหารสัตว์เป็นหลัก และเกษตรกรโคนมในพื้นที่บางส่วนด้วย  ในแต่ละเดือนสามารถผลิตกระถินป่นได้เฉลี่ยประมาณ 80-90 ตัน/เดือน  มีรายได้หลังหักค่าใช้จ่ายแล้วในแต่ละเดือนประมาณ 110,000 -150,000 บาท/เดือน

  

เครื่องมือและอุปกรณ์ในการผลิตกระถินป่น

          1. โรงบดกระถินป่น  เป็นโกดังขนาดกว้าง 25 เมตร ยาว 50 เมตร เป็นที่สำหรับติดตั้งเครื่องบดกระถินขนาดใหญ่และทำการบดกระถินทุกวัน  ใช้เป็นที่เก็บวัตถุดิบกระถินแห้งก่อนบด ส่วนกระถินที่บดเสร็จแล้วนำไปบรรจุกระสอบ 

   

                           โรงบดกระถินป่นและเครื่องบดกระถิน                        โรงเก็บกระถินแห้งใส่กระสอบไว้ในโรงเก็บก่อนบด

 

 

            2. เครื่องบดกระถิน  เป็นเครื่องบดละเอียดขนาดใหญ่  7-8 ชั่วโมงสามารถบดกระถินได้ 3 ตัน  ขับเคลื่อนโดยเครื่องยนต์ 6-8 สูบ  ใช้น้ำมันเชื้อเพลิง 80-120 ลิตร/วัน

   

                       บดกระถินหั่นแห้งด้วยเครื่องบดกระถินป่น                           ป้อนกระถินแห้งเข้าบดด้วยเครื่องบดกระถินป่น

 

 

            3. เครื่องหั่นกระถิน   เป็นเครื่องหั่นที่ดัดแปลงโดยต่อสายพานกับหัวรถไถเดินตาม ซึ่งดัดแปลงมาเป็นเครื่องหั่นกระถิน  สามารถหั่นกระถินได้ 1 ตัน/ชั่วโมง ใช้น้ำมันเชื้อเพลิงประมาณ 1 ลิตร/ชั่วโมง

                เครื่องหั่นกระถินตากแห้ง แบบติดเครื่องรถไถดัดแปลง

 

 

            4. รถบรรทุกหกล้อ 8 ตัน  ใช้รถบรรทุกหกล้อขนาด 8 ตัน ในการขนส่งกระถินป