นวัตกรรมการเรียนการสอน

ในยุคปฏิรูปการศึกษาเป็นช่วงเวลาของการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในสังคมแห่งการเรียนรู้วิธีการจัดการเรียนการสอน จึงได้ปรับเปลี่ยนไปตามบริบทของสังคมที่เปลี่ยนแปลงเพื่อสร้างและพัฒนากำลังคนที่มีความสามารถ มีความคิดวิเคราะห์ สามารถแก้ปัญหาและตระหนักถึงปัญหาที่จะเกิดขึ้น เพื่อจะนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจ สังคมและการเมืองของประเทศ
เมื่อมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติพ.ศ.2542 คำว่า “ผู้เรียนเป็นสำคัญ” ได้ถูกบัญญัติขึ้นใน หมวด 4 มาตรา 22 ว่าด้วย “การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่า ผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้ และพัฒนาตนเองได้และถือว่า ผู้เรียนมีความสำคัญที่สุดกระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ”
จากการตีความตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติพ.ศ. 2542 หมวด 4 มาตรา 22 ข้างต้น
พบว่าวิธีการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญยังมีความคลุมเครืออยู่มากคุณลักษณะการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญมีคุณลักษณะเช่นใดครูต้นแบบหรือครูตัวอย่างเป็นผู้ให้คำตอบได้หรือไม่ จะดูตัวอย่างจากครูต้นแบบได้ไหมซึ่งจริงๆ แล้ว ครูดี และเก่งที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย
ซึ่งท่านเหล่านี้อาจไม่รู้ตัวด้วยซ้ำไปว่า ท่านสอนด้วยวิธีการเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญและนักการศึกษาหลายท่านได้ตั้งคำถามว่า การจัดการเรียนการสอน “เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ” ดีที่สุดต่อผู้เรียนหรือไม่ และมีทางเลือกอื่นอีกหรือไม่เป็นเรื่องที่น่าหาคำตอบ

การเรียนการสอนต้อง “เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ”
การจัดการเรียนการสอนที่ “เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ” หรือการจัดการเรียนการสอนที่ “เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง” ตรงกับคำศัพท์ภาษาอังกฤษหลายคำ ได้แก่ Student-Centered Learning, Student-Centered Education, Child-Centered Education, Learner-Centered Education, Pupil-Centered Education และ Student-Centered Classroom Management เป็นต้นคำดังกล่าวมีความหมายทำนองเดียวกันซึ่งมีนักการศึกษารวมทั้งสถาบันที่ทำการศึกษาเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญได้นิยามความหมายของคำดังกล่าวไว้ ณัฐวุฒิ กิจรุ่งเรือง (2545 : 10 -11) ได้สังเคราะห์ความหมายของ การจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญว่า หมายถึงการจัดการเรียนการสอนด้วยวิธีการที่หลากหลาย สอดคล้องกับความถนัด ความสนใจและความแตกต่างระหว่างบุคคล ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการกำหนดสาระที่จะเรียนรู้ทำกิจกรรม และปฏิบัติจริง จนค้นพบข้อความรู้และวิธีการปฏิบัติด้วยตนเองจากแหล่งเรียนรู้ที่หลากหลายและสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน
การจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญต้องเลือกใช้รูปแบบการสอนวิธีการสอน และเทคนิคการสอนที่เหมาะสมหลากหลายประกอบกัน ไม่สามารถยึดถือเฉพาะรูปแบบวิธีการหรือเทคนิคการสอนอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น
แนวคิดการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญมีแนวคิดจากปรัชญา Constructivism ที่แพร่หลายมาตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 ซึ่ง Martin 1994 : 44 อ้างถึงใน พิมพันธ์ เดชะคุปต์, 2544 : 6-7 ได้กล่าวว่า ปรัชญา Constructivism เชื่อว่าการเรียนรู้เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นภายในตัวผู้เรียนผู้เรียนเป็นผู้สร้างความรู้จากความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่พบเห็นกับความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิมเป็นปรัชญาที่มีข้อสันนิษฐานว่า ความรู้ไม่สามารถแยกจากความอยากรู้ความรู้ได้มาจากการสร้างเพื่ออธิบายจึงเน้นให้ผู้เรียนสร้างความรู้โดยผ่านกระบวนการคิดด้วยตนเองโดยผู้สอนไม่สามารถปรับเปลี่ยนโครงสร้างทางปัญญา (Cognitive Structure) ของผู้เรียนได้ แต่ผู้สอนสามารถช่วยให้ผู้เรียนปรับเปลี่ยนโครงสร้างทางปัญญาได้โดยจัดสภาพการณ์ให้ผู้เรียนเกิดความขัดแย้งทางปัญญาหรือเกิดภาวะไม่สมดุลขึ้น(Unequilibrium) ซึ่งเป็นสภาวะที่ประสบการณ์ใหม่ไม่สอดคล้องกับประสบการณ์เดิมผู้เรียนต้องพยายามรับข้อมูลใหม่กับประสบการณ์ที่มีอยู่เดิมแล้วสร้างเป็นความรู้ใหม่ ดังนั้นการยึดแนว Constructivism จึงเชื่อว่าผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้เอง ผ่านการลงมือปฏิบัติและจะทำให้ความรู้ที่ได้อยู่ในความทรงจำของผู้เรียนไปได้ยาวนาน
นอกจากนี้แล้วแนวคิดการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญยังมีที่มาจากแนวคิดของนักปรัชญากลุ่มมนุษยนิยม ( Humanism) ที่เชื่อว่าการเรียนรู้ไม่ได้หมายถึง การที่ทำให้ผู้เรียน รู้วิชาการเท่านั้นแต่ต้องทำให้มีจิตวิญญาณ มีเจตคติที่ดี และมีคุณธรรม โดยพัฒนาเป็นองค์รวม (Wholistic) การเรียนรู้ เกิดจากการค้นพบความหมายของสิ่งที่เรียนด้วยตนเองเป็นปัจจัยภายในตัวผู้เรียนผู้สอนจึงต้องรับรู้ในเบื้องต้นว่าผู้เรียนสามารถนำตนเอง พึ่งพาตนเองได้และมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ดังนั้นการเรียนการสอนจึงต้องให้อิสรภาพแก่ผู้เรียนในการสร้างสรรค์ด้วยตนเอง ไม่บีบบังคับหรือบงการชีวิตของผู้เรียนให้เป็นไปตามแนวทางที่ผู้สอนต้องการและจากปรัชญาการศึกษาที่กล่าวมาข้างต้นกลายเป็นแนวคิดหลักในการปฏิรูปการศึกษาของไทยในปัจจุบัน
จากการศึกษาแนวคิดปรัชญาซึ่งเป็นที่มาของการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ จึงคาดหมายว่าวิธีการจัดการเรียนการสอนแบบนี้น่าจะก่อให้เกิดผลดีต่อการเรียนรู้ของผู้เรียนไปด้วย