โลกแห่งคุณธรรม

 

ศ.ดร.สุนันทามั่นเศรษฐวิทย์   

โลกแห่งคุณธรรม

        ผู้เขียนอ่านบทความการศึกษาจาก Phi Delta Kappan ทำให้ทราบว่ากำลังมีการปรับปรุงหลักสูตรให้สอดคล้องกับ ปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมเพราะจากข้อวิจารณ์ของครูและผู้ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับการศึกษาต่างแสดงความคิดเห็นว่าการจัดการศึกษาที่ผ่านมามิได้สะท้อนให้เห็นถึงการเน้นคุณธรรมและจริย ธรรมในหลักสูตรแต่มุ่งเน้นเนื้อหาเป็นส่วนมาก ดังนั้นปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมจึงแสดงให้เห็นถึงความล้มเหลวในการจัดการ ศึกษาด้วยเหตุนี้หลักสูตรที่มีการปรับปรุงใหม่นั้นจะบรรจุ คุณธรรม 7 ประการโดยมุ่งหวังที่จะให้ผู้เรียนเติบโตเป็นผู้ใหญ่มี คุณธรรมและจริยธรรมช่วยสร้างสรรค์ให้สังคมมีความสงบสุข รู้จักเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่เห็นอกเห็นใจผู้อื่นและมีจิตใจเมตตากรุณาในอนาคตข้างหน้าจะเป็นโลกแห่งคุณธรรมอย่างแท้จริง ซึ่งจะประกอบด้วยคุณธรรมด้านต่างๆ ดังนี้

        1. คุณลักษณะเฉพาะตัวคุณธรรมที่มีลักษณะเฉพาะตัวบุคคลที่ผู้เรียนต้องได้รับการพัฒนาและฝึกฝนคือ เป็นผู้มีวินัย ในตนเองมีความรับผิดชอบ ขยันหมั่นเพียร ซื่อสัตย์สุจริต กระตือ รือร้นในการปฏิบัติงาน มีมิตรภาพกับบุคคลทั่วไป และมีความรู้สึกเห็นอกเห็นใจเพื่อนมนุษย์ที่อาศัยอยู่บนโลกนี้ วิธีการจัดกิจกรรมการเรียนต้องให้ผู้เรียนเห็นตัวอย่างที่ดี นอกจากนั้นบุคคลที่เกี่ยวข้องกับผู้เรียน เช่น ครู ผู้บริหาร และผู้ปกครอง ต้องปรับรูปแบบพฤติกรรมของตนให้สอดคล้องกับคุณลักษณะดังกล่าวรวมทั้งสื่อโฆษณาต่างๆ ก็จะต้องเป็นตัวอย่างที่ดีเพื่อให้ผู้เรียนได้เลียนแบบและปฏิบัติตาม

        2. มรดกทางสังคมคุณธรรมที่เป็นมรดกทางสังคมได้แก่ ขนบธรรมเนียมและจารีตประเพณีที่ดีงาม อันปฏิบัติสืบต่อกันมาเป็นเวลานาน เช่น การเคารพผู้ใหญ่ การมีชีวิตที่สุขสงบ การมีวัจนภาษาและอวัจนภาษาที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมใน สังคมและการเคารพวัฒนธรรมของผู้อื่นเหล่านี้ล้วนเป็นมรดกทางสังคมที่เชื่อมโยงบ้าน โรงเรียน และชุมชนให้ร่วมมือกันจัดกิจกรรมเพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้มรดกทางสังคม

        3. การรักษาชุมชนคุณธรรมที่เกี่ยวกับการรักษา ชุมชน ได้แก่ การรักษาชุมชนให้สะอาด มีสภาพแวดล้อมที่ดี บ้านและโรงเรียนต้องร่วมมือกันด้วยการจัดสภาพแวดล้อมให้มีลักษณะ คล้ายกันให้ผู้เรียนเข้าใจว่าตนเป็นสมาชิกคนหนึ่งของชุมชนเช่น กันสมาชิกทุกคนในโรงเรียนต้องมีความรู้สึกผูกพัน ทั้งนี้โดยครูใช้กระบวนการเรียนทำกิจกรรมร่วมกันในชั้นเรียน กฎและ ระเบียบต่างๆจะมาจากผู้เรียนที่ตกลงร่วมกันว่าต้องการจะอยู่ อย่างไรจึงจะปลอดภัยและยุติธรรม

        4. สันติภาพคุณธรรมที่เกี่ยวกับสันติภาพคือการมี ชีวิตอย่างเป็นสุขตามธรรมชาติ เข้าใจ ธรรมชาติ และเรียนรู้วิธีการสร้างสรรค์เพื่อใช้ชีวิตอย่างสุขสงบ ดังนั้นวิธีการเรียน คือ ให้ผู้เรียนรู้จักแก้ไขข้อขัดแย้งโดยสันติวิธี นอกจากนั้นยังให้ผู้เรียนศึกษาสาเหตุของการเกิดสงครามในอดีต วิเคราะห์ปัญหาของ สงครามให้ผู้เรียนศึกษาสภาพแวดล้อมเพื่อเข้าใจวัฒนธรรม และรูปแบบการดำเนินชีวิตของมนุษย์ ศึกษาสิทธิของมนุษย์และเคารพนับถือซึ่งกันและกัน ศึกษาปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นบนโลกกิจกรรมที่จัดจะเชื่อมโยงผู้เรียนกับสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ดังนั้นสันติภาพจึงมุ่งสร้างวิถีธรรมในชั้นเรียนให้ผู้เรียนมีความรู้สึกผูกพันกับชุมชนนั่นเอง

        5. การปฏิบัติตนต่อสังคมคุณธรรมที่แสดงออกให้เห็นถึงความเห็นอกเห็นใจในความทุกข์ยากของบุคคล แสดงออกให้เห็นถึงความยุติธรรมและความเสมอภาคทางสังคม ดังนั้นกิจกรรมการเรียนจะมุ่งไปที่ปัญหาของสังคม ผู้เรียนจะได้รับมอบหมายให้ศึกษาค้นคว้าประวัติความเป็นมาของชุมชน ให้สำรวจ ชุมชนนอกจากนั้นยังรวมถึงให้ศึกษาความคิดของบุคคลในสมัย ต่างๆผู้เรียนจะเรียนรู้เรื่องราวจากอดีตสู่ ปัจจุบันผ่านความคิดของบุคคลในแต่ละสมัย การปฏิบัติตนในสังคมเป็นคุณธรรมที่มุ่งสร้างให้ผู้เรียนเกิดความรู้สึกอบอุ่นและผูกพันระหว่างผู้เรียนกับบุคคลในชุมชนจากปัจจุบันสู่อดีต นอกจากนั้นผลที่ได้จากการศึกษาจะใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติตนต่อสังคมได้อย่างถูกต้อง

        6. ชุมชนเข้มแข็งคุณธรรมที่แสดงให้เห็นถึงชุมชน เข้มแข็ง คือชุมชนในโรงเรียนซึ่งประกอบด้วยครู นักเรียน ผู้ บริหารและบุคคลอื่นๆ ที่ทำงานในโรงเรียนต่างร่วมกันทำงานเพื่อสร้างโรงเรียนให้เป็นชุมชนที่เข้มแข็ง แต่ละฝ่ายมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ใช้หลักประชาธิปไตยในการอยู่ร่วมกันแก้ไขข้อขัดแย้งโดยใช้หลักคุณธรรม มีความรับผิดชอบงานในหน้าที่ และปฏิบัติงานอย่างซื่อสัตย์สุจริต สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้โรงเรียนเป็นชุมชนที่เข้มแข็งนั่นเอง

        7. การค้นหาหลักธรรมในที่นี้คือหลักธรรมที่ใช้เป็นแนวทางปฏิบัติของมนุษย์ที่มีชีวิตอยู่บนโลกนี้ ให้ผู้เรียนเรียนรู้ความหมายของชีวิต การดำรงตนอย่างมีความสุขและรู้จักตัดสินใจเลือกแนวทางปฏิบัติที่ถูกต้อง ดังนั้นลักษณะของกิจกรรมการเรียนจึงเป็นการเชื่อมโยงเนื้อหาหลายวิชาเข้าด้วยกัน ได้แก่ วรรณ กรรมประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ การเมือง และปรัชญา ใช้หลักการอภิปรายให้ผู้เรียนแสดง ความคิดเห็นและร่วมกันค้นหาหลักธรรมที่ได้จากการเรียนมาใช้เป็นพื้นฐานของการปฏิบัติตนในชีวิตประจำวันของผู้เรียน ซึ่งเป็นวัตถุประสงค์หลักของคุณธรรมข้อนี้

        คุณธรรมทั้ง 7 ประการ ถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับสังคม ปัจจุบันโรงเรียนจึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาผู้เรียนให้มี คุณธรรมดังกล่าวโดยผ่านกระบวนการเรียนที่จัดให้ การเชื่อม โยงเนื้อหาวิชาต่างๆในหลักสูตรจึงจำเป็นต้องมีการพิจารณาให้ รอบคอบการคัดเลือกกิจกรรมที่เหมาะสมกับเนื้อหาและวัตถุประสงค์ที่มุ่งให้ผู้เรียนเป็นผู้มีคุณธรรมทั้ง 7 ประการ จึงเป็นเรื่องที่ควรจะต้องพิจารณาอย่างละเอียด จากบทความนี้แสดงให้เห็นถึงการตื่นตัวในเรื่องคุณธรรมและจริยธรรมเป็นอย่างมาก ทั้งนี้สืบเนื่องมาจากปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ซึ่งในสังคมไทยนักเรียนก็มีปัญหาหลายอย่าง เช่น ขาดความกระตือรือร้น ขาดความซื่อสัตย์สุจริต การเคารพเชื่อฟังบิดามารดา และครูอาจารย์ น้อยลงปัญหาสภาพแวดล้อม ความสุขสงบเริ่มน้อยลง และยัง มีปัญหาอื่นๆอีกหลายประการ แม้ผู้ใหญ่ในวงการศึกษาจะออกมาเน้นถึงความสำคัญของเรื่องนี้ แต่ก็คงใช้เวลาอีกนานกว่าจะเริ่มลงมือปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม

สรุปความจาก
        Joseph, Pamcla Bolotin and Sara Efron. 2005. “ Seven Worlds of Moral Education. ” Phi Delta Kappan. 7(March 2005), pp 525-532.

ที่มา : http://www.edu.ku.ac.th