การจัดการเครือข่ายที่พลังชีวิตชีวา

            “เครือข่าย” เป็นคำยอดฮิตของกระบวนการพัฒนา จนอะไรๆ ก็ต้องเครือข่าย แต่เครือข่ายจริงๆ ที่มีชีวิตชีวา มีพลังขับเคลื่อนที่ต่อเนื่องเป็นอย่างไร มิใช่มาพบปะกันเพียงครั้งสองครั้งก็เป็นเครือข่ายแล้ว   อ.ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ ผู้อำนวยการสถาบันการเรียนรู้และพัฒนาประชาสังคม ผู้ที่พูดถึงเรื่องความสำคัญของเครือข่ายมาตลอด และได้มาฝึกอบรมเรื่องการจัดการเครือข่ายให้กลุ่มนักพัฒนาประชาคมน่านอยู่หลายครั้ง ครั้งนี้อาจารย์ก็มาต่อยอดที่จะร่วมกันถอดบทเรียนการจัดการเครือข่ายในสภาวะวิกฤต กรณีน้ำท่วมน่านเมื่อปี ๒๕๔๙ ซึ่งเป็นภาคต่อจากการอบรมเรื่อง “สภาวะผู้นำที่แท้” เมื่อต้นเดือนธันวาคม ๒๕๕๐ ความมุ่งหวังครั้งนี้จะช่วยกันคลี่เรื่องการจัดการเครือข่ายให้ลึกขึ้น ชัดขึ้น แล้วนำมาเป็นบทเรียนในการจัดการเครือข่ายในสภาวะวิกฤต รวมทั้งการนำมาประยุกต์ใช้ในกรณีปกติด้วย<p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เรียนรู้วันแรก</p>             กระบวนการเรียนรู้จัดในกลุ่มเล็กๆ ราว๑๒ คน มีเทศบาลเมืองน่านเป็นเจ้าภาพหลักในการจัดการเรียนรู้ครั้งนี้ จัดที่ศศิดารารีสอร์ท ชานเมืองน่าน ระหว่างวันที่ ๒๑-๒๓ มกราคม ๒๕๕๑กระบวนการเรียนรู้เริ่มจากการทบทวนเอกสารสรุปเรื่องการจัดการเครือข่ายน้ำท่วมที่ทีมงานได้ทำการบ้านมาก่อนที่อาจารย์จะมาอบรม หลังจากนั้นให้ทุกคนได้ตั้งสติครุ่นคิด (Reflection)กับตัวเองเงียบๆ เป็นการสร้างพลังในตัวเองให้มี “สภาวะที่ตื่น” แล้วทบทวนดูว่าการถอดบทเรียนในครั้งนี้ต่างจากครั้งอื่นๆ อย่างไร ?แล้วนำมาแลกเปลี่ยนร่วมกัน <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">          ข้อแนะนำจากอาจารย์เรื่องเครือข่ายน้ำท่วม</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            ๑. ควรมีแผนที่ภูมิศาสตร์ด้วย เพื่อทำให้เห็นการไหลของน้ำ การทะลักของน้ำ เคลื่อนไหวของเครือข่าย หากสามารถทำในรูปโปรแกรมคอมพิวเตอร์ด้วยจะยิ่งดีมาก</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            ๒. การทำแผนที่ชุมชนของแต่ละพื้นที่ เพื่อให้เห็นว่าแต่ละบ้านมีคนอยู่กี่คนและมีใครบ้าง รวมทั้งข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ ข้อมูลน้ำท่วมย้อนหลัง</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            ๓. ทำเส้นความสัมพันธ์ให้เห็นความเชื่อมโยงของเครือข่ายให้ได้</p>             ๔. ติดตามสิ่งที่ชาวบ้านคิด (แผนต่างๆ) ว่ามีการดำเนินการตามที่วางไว้หรือไม่ ให้กำลังใจ และบันทึกไว้             เครือข่าย เป็นสายใยความสัมพันธ์ระหว่างกันและกัน ทำให้เกิดการไหลลื่นของทรัพยากรส่งต่อกันและกัน (ท่อส่งต่อทรัพยากร)   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">           จากนั้นอาจารย์ให้คิดว่า “การจัดการเครือข่ายในช่วงน้ำท่วม มี Hub หรือไม่ แต่ละ Hub มีความสัมพันธ์กันอย่างไร “ (Hub คือ ศูนย์กลางการเชื่อมประสานคน/องค์กร Node คือ ชุมทางที่เชื่อมคน)</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            แต่ละกลุ่มได้วิเคราะห์ Hub ที่มีเกิดขึ้นได้แก่ Hub ของฮักเมืองน่าน, Hub ของเทศบาลเมืองน่าน, Hub ของทหาร เป็นต้น</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">หลังจากนั้นแล้วอาจารย์ให้เราครุ่นคิดสะท้อนกลับสิ่งที่ได้วิเคราะห์ร่วมกันและสรุปว่า กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันวันนี้แท้จริงก็คือการ Dialogue นั่นคือ การรับฟังกันอย่างลึกซึ้ง และเคารพกันละกัน รวมทั้งการนำเรื่อง System thinking มาใช้ด้วย เป็นการจัดการความรู้จากตัวคนออกมาเป็นความรู้ที่เปิดเผย และเป็นการเรียนรู้พื้นฐานที่จะนำไปสู่ Learning Organization (อาจารย์แนะให้บันทึกความคิด คำถาม สำคัญๆ ไว้ในรูปของแผนภาพของความคิด Mapping ภาษา)</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">ถ้าไม่มีคนที่ใฝ่เรียนรู้ ก็จะไม่มีทีมเรียนรู้ ไม่มีทีมเรียนรู้ ก็จะไม่มี Learning Organization ไม่มี Learning Organization ก็ไม่มี Learning Social เราต้องฝึกละความเคยชินเก่าๆ</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">กระบวนการจัดการเรียนรู้ต้องทำให้สมดุล (Balance) ในเรื่องการมีวินัยจริงจัง กับการผ่อนคลาย สบายใจ ความสุข ไม่ยึดมั่นใจทฤษฎี</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">หัวใจสำคัญของการถอดบทเรียนคือ การครุ่นคิด (Power of reflection)</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เรียนรู้วันที่สอง</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            เริ่มด้วยการครุ่นคิดว่า “เครือข่ายที่มีพลังชีวิต” เป็นอย่างไร ? เอาจากประสบการณ์จริงของตัวเรา ไม่ใช่ทฤษฎี</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">        สรุปเครือข่ายที่มีพลังชีวิต</p>             @ ข้อมูลถูกต้อง น่าเชื่อถือ ไว้วางใจ (Trusts)            @ ความสนใจของตนเอง เป้าหมายชีวิต ความศรัทธา ศักยภาพ/บุคลิกภาพภายในตัวบุคคล การเรียนรู้ตลอดชีวิต            @ เป้าหมายร่วม มีคนที่ชักชวนไปสู่เป้าหมาย            @ การเชื่อมประสานกัน และการมีนักเชื่อม            @ สถานการณ์ภายนอก/บริบทที่ส่งผลต่อการทำงานของเครือข่าย            @ การเห็นคุณค่า/เชื่อว่ามีค่า/ให้เกียรติ ให้กำลังใจคนเล็กๆ / share พลังกับคนอื่น            @ การรู้จักสร้าง บำรุงรักษา และให้อภัยกัน            @ ทลายกำแพง อคติ ที่มีต่อกัน             หัวใจของเครือข่าย คือ การเห็นเป้าหมายของชีวิตร่วมกัน เพราะเป้าหมายชีวิตจะมีพลังกว่าเป้าหมายของโครงการ ซึ่งไม่ยั่งยืน  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">วิทยากรกระบวนการต้องรู้จักดึงเอาความรู้ออกมาจากผู้เข้าร่วมประชุม เป็นทักษะการสังเคราะห์ความรู้ที่มีอยู่ในตัวคนออกมา</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">โจทย์เรียนรู้ </p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">๑. จะทำอย่างไรให้ภาครัฐทลายกรอบไปเชื่อมกับภาคประชาชน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">๒.ปัจจัยสำคัญๆ ที่ทำให้เกิดการป้อนกลับพลังทวีคูณ (จากประสบการณ์กรณีน้ำท่วม)</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">สรุป</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal"></p><p>@ วัฒนธรรมขององค์กร (Core Value)@ การสื่อสาร / ข่าวสาร@ การเชื่อมที่ตัวคน ไม่ใช่องค์กร@ สภาวะผู้นำกับ Reinforcing @ การมีนักเชื่อม/นักขาย คอยสังเกตบริบท@ ไม่ทลายกำแพง แต่ “ลอด” กำแพง@ การขยายความดี@ การบริหารผู้บังคับบัญชา</p><p></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">คำว่า “บูรณาการ” กับ “เครือข่าย” เหมือนหรือต่างกันอย่างไร ?</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: 36pt" class="MsoNormal">เครือข่ายที่แท้เป็นการบูรณาการ (Integrated) เป็นเรื่องของชีวิต มิใช่องค์กร เป็นเส้นความสัมพันธ์ (Relationship) ที่ไว้วางใจ เชื่อถือ ศรัทธากัน ฟังกัน เปิดใจเข้าหากัน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            Bonding Networks เครือข่ายที่มีสัมพันธ์แน่นแฟ้นกัน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            Bridging Networks สะพานที่เชื่อมเครือข่ายต่อกัน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            Gatekeeper ยามเฝ้าประตูที่คอยปิดเปิดให้คน เครือข่าย ได้เชื่อมต่อกัน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            เครือข่ายที่ดีจะต้องมีลักษณะทั้ง Bonding และ Bridging เพื่อเสริมจุดแข็งและปิดจุดอ่อนกันและกัน ซึ่งความเป็นเครือข่ายในทางปฏิบัติเครือข่ายที่เป็น Bridging กัน นานๆ เข้าอาจกลายมาเป็น Bonding กันก็ได้</p><p>             การเชื่อมโยงเครือข่ายก็คือการถ่ายเทข้อมูล (สัญญาณ) แปรให้เป็นพลัง </p><p>โจทย์เรียนรู้การไหลลื่นของข้อมูลข่าวสารที่มีความหมายทำให้เครือข่ายมีพลังอย่างไร ?  </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">Reflection</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>            @ ข้อมูลที่ชัดเจนแม่นยำ ที่มีความหมาย (Information Management)            @ การจับดูสัญญาณเตือนทางธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ ความรู้แบบโบราณ มาปรับใช้กับความรู้สมัยใหม่ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            @ พลังแห่งบริบทมีความสำคัญ</p><p> โจทย์เรียนรู้            </p><p>ครุ่นคิด </p><p>๑. เหตุ/ปัจจัยสำคัญในการสร้างเครือข่ายที่มีชีวิตชีวา                        </p><p>๒. เราได้เรียนรู้อย่างไรในการทำงานแบบบูรณาการ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            แล้วแลกเปลี่ยนกันและกัน</p><p> อาจารย์สรุปเพิ่มเติมว่าเรื่องเครือข่ายเป็นเรื่องของเส้นความสัมพันธ์ของมนุษย์ ภายใน-ระหว่าง Hub, Node การดูแลเครือข่ายคือการดูแลความสัมพันธ์ Hub ที่ดีต้องมีทีมที่แข็งแรง มีเป้าหมายชีวิตร่วมกัน (พลังชีวิต) การเชื่อมเครือข่ายข้าม Bridging ต้องอาศัย “ล่าม” คนที่จะคอยเชื่อมและสื่อความหมาย </p><p>การเรียนรู้วันที่สาม             </p><p>เริ่มด้วยการครุ่นคิด “เครือข่ายอนาคตแห่งเทศบาลเมืองน่าน” เป้าหมายร่วมคืออะไร ? มี Hub หรือไม่ มี Node หรือไม่ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            เป้าหมายร่วมเป็นหัวใจที่มองเห็น แต่ไม่ใช่สมองเห็น</p>             สรุป@ คุณภาพชีวิต@ โครงสร้างพื้นฐานฐานะความปลอดภัย@ พื้นที่สีเขียว......กลางชุมชน@ สุขกาย/ใจ@ ครอบครัว/องค์กรมีความสุข@ เศรษฐกิจเชิงคุณภาพ (พอเพียง) Creative Economy การบ้านของพวกเรา  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            ๑.น้ำท่วม ให้เขียนเรื่องราวออกมาเป็น Story Telling แล้วค่อยสรุปสังเคราะห์การจัดการเครือข่าย ตามแนวทางเรื่องการจัดการเครือข่าย (ไม่ต้องรีบ แต่อย่าช้าเดี๋ยวลืม)</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">            ๒. เครือข่ายอนาคตแห่งเทศบาลเมืองน่าน ให้ปลัดเทศบาล (คุณอมรรัตน์ ยาแก้ว) ไปคิดดูแล้วฟอร์มคณะทำงานด้านวิชาการมาดูบทเรียน ประสบการณ์ วิชาการที่เคยทำมาแล้ว และสังเคราะห์ออกมาให้เห็นว่ามีอะไรบ้าง ขาดอะไร ประมาณเดือนเมษายน ๒๕๕๑ อาจารย์จะมาช่วยอีกครั้ง</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>            สรุปว่าการเรียนรู้ไม่มีวันจบครับ ต้องเรียนรู้ พัฒนาต่อยอด อาจารย์ก็จะมาเติมเต็มให้เป็นระยะๆ แต่ความรู้จะฝังลึกเข้าไปในตัวเราหรือไม่ อยู่ที่การปฏิบัติ สติมาปัญญาเกิดครับ