สุพักตร์ พิบูลย์ : 2549 หน้า 11-21)ได้กล่าวถึงทักษะด้านการประเมินนโยบาย แผนงานหรือโครงการว่าผู้สนใจที่จะพัฒนาทักษะของตนเองและทีมงาน ควรได้ฝึกปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ดังนี้
กิจกรรมที่ 1 เลือกโครงการ วิเคราะห์ และบรรยายโครงการที่ต้องการประเมิน
1.ตัดสินใจเลือกโครงการที่เห็นว่าควรทำการประเมิน 1 โครงการ
การประเมิน คือ การเก็บรวบรวมข้อมูล จัดกระทำและนำเสนอข้อมูล เพื่อประกอบการตัดสินใจ โดยนัยของนิยามนี้ ในการดำเนินงานทุกโครงการควรได้รับการประเมิน จะอย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ ในกรณีที่ต้องการวางแผนประเมินอย่างเป็นระบบ ควรเลือกโครงการที่มีลักษณะสำคัญ ๆ อาทิ เป็นโครงการที่ม่งแก้ปัญหาวิกฤติ หรือสนองปัญหาสำคัญขององค์กร เป็นโครงการที่ใช้งบประมาณค่อนข้างมากหรือโครงการขนาดใหญ่ เป็นโครงการทดลองนำร่องที่เน้นการนำนวัตกรรมหรือวิธีการใหม่ ๆ มาใช้ในการพัฒนางาน เป็นโครงการที่ต้องการหาข้อสรุปก่อนขยายผลต่อไป หรือเป็นโครงการที่ต้องการตัดสินใจว่าควรยุติหรือดำเนินการต่อไปหรือไม่ เป็นต้น
2.ศึกษาโครงการ แล้วบรรยายสรุปสาระสำคัญของโครงการ โดยบรรยายสาระสำคัญของโครงการ ให้ครอบคลุมคำถามที่สำคัญต่อไปนี้ คือ "ชื่อโครงการอะไร มีความเป็นมาอย่างไร มีวัตถุประสงค์อย่างไร มีกิจกรรมสำคัญ ๆ อะไรบ้าง และคาดหวังผลลัพธ์ในลักษณะใดบ้าง" ทั้งนี้ให้บรรยายพอสังเขป โดยผลลัพธ์ของกิจกรรมนี้ คือ ได้ชื่อโครงการที่ต้องการประเมิน และได้คำบรรยายหรือสาระโดยสรุปเกี่ยวกับโครงการ
กิจกรรมที่ 2 กำหนดภาพความสำเร็จของโครงการที่ต้องการประเมิน
ในการกำหนดภาพความสำเร็จของโครงการ ผู้ประเมินจะต้องทำการวิเคราะห์/ทำความรู้จักโครงการที่ต้องการประเมิน โดย (1) ระบุภาพความสำเร็จของโครงการ (2) กำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จของโครงการ และ (3) ระบุเกณธ์การตัดสินความสำเร็จ ในทางปฏิบัติในการระบุภาพความสำเร็จของโครงการ จะต้องทำการศึกษาหลักการและเหตุผลของโครงการ วัตถุประสงค์ของโครงการ เป้าหมายเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ รวมทั้งผลที่คาดว่าจะได้รับ แล้วค่อยกำหนดภาพความสำเร็จที่สำคัญ ๆ
กิจกรรมที่ 3 กำหนดจุดม่งหมาย วัตถุประสงค์ และขอบเขตของการประเมิน
3.1 กำหนดจุดม่งหมาย วัตถุประสงค์ และขอบเขตของการประเมิน
นักประเมินหรือคณะผู้ประเมินจะต้องกำหนดจุดม่งหมายหลักของการประเมินในครั้งนี้ว่า จะเน้นการประเมินความก้าวหน้า เพื่อหาสารสนเทศประกอบการตัดสินใจปรับปรุงโครงการในช่วงระยะเวลาต่อไป หรือเน้นประเมินสรุปผลการดำเนินงาน เพื่อตัดสินความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ของโครงการ อันจะนำไปสู่การตัดสินใจยุติโครงการหรือดำเนินโครงการต่อไปในอนาคต
วัตถุประสงค์ของการประเมิน เป็นข้อความที่สะท้อนให้รู้ว่าเราจะประเมิน/ตรวจสอบหรือตัดสินในเรื่องใดบ้าง
3.2 กำหนดขอบเขตของการประเมิน : จะต้องกำหนดให้ชัดเจนว่า 1) มุ่งประเมินโครงการอะไร ของหน่วยงานใด เป็นโครงการที่ดำเนินการในช่วงเวลาใด 2) แหล่งข้อมูล/ผู้ให้ข้อมูลในการประเมินประกอบด้วยแหล่งใดบ้าง 3) ประเด็นหรือตัวแปลที่มุ่งศึกษาคืออะไรบ้าง และ 4) ช่วงระยะเวลาในการประเมิน คือ ช่วงเวลาใด
กิจกรรมที่ 4 กำหนดกรอบแนวทางการประเมิน
การกำหนดกรอบแนวทางการประเมินนั้น ให้กำหนดกรอบแนวทางการประเมินให้ครอบคลุม 1) วัตถุประสงค์ของการประเมิน 2) ตัวแปร/ตัวชี้วัด/ประเด็นที่มุ่งศึกษา 3) แหล่งข้อมูล/ผู้ให้ข้อมูลในการประเมิน 4) เครื่องมือที่ใช้/แนวทางการเก็บรวบรวมข้อมูล และ 5) แนวทางการวิเคราะห์/ตัดสินผลการประเมิน
กิจกรรมที่ 5 จัดทำโครงการประเมินฉบับสมบูรณ์
หลังจากได้กรอบแนวทางการประเมินโดยภาพรวมในลักษณะตารางแล้ว ขั้นตอนต่อไปก็คือ ร่างโครงการประเมินฉบับสมบูรณ์ ในลักษณะของ "โครงการวิจัยเชิงประเมิน" ทั้งนี้ ควรประกอบด้วยหัวข้อต่าง ๆ ดังนี้
1.ชื่อโครงการ การประเมินโครงการ.....
2.คณะผู้ประเมิน และหน่วยงานที่สังกัด
3.ปีที่ทำการประเมิน
4.งบประมาณ รวม............บาท
5.หลักการลและเหตุผล
-ความเป็นมาของโครงการ
-เหตุผลในการประเมิน
6.วัตถุประสงค์ของการประเมิน
-วัตถุประสงค์ทั่วไป
-วัตถุประสงค์เฉพาะ
7.ขอบเขตของการประเมิน
7.1 การศึกษาครั้งนี้ มุ่งประเมินโครงการ...
7.2 แหล่งข้อมูล/ผู้ให้ข้อมูลในการประเมิน ประกอบด้วย...
7.3 ตัวแปร/ /ประเด็นที่มุ่งศึกษา (ดูจากวัตถุประสงค์)
7.4 ช่วงระยะเวลาในการเก็บรวบรวมข้อมูล
8.นิยามศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
-ให้นิยามเชิงปฏิบัติการ คำศัพท์ที่สำคัญ ๆ และตัวแปรที่มุ่งศึกษาให้ชัดเจนเป็นที่เข้าใจตรงกัน
9.วิธีดำเนินการประเมิน
9.1 กรอบแนวทางการประเมินในภาพรวม
9.2 รายละเอียดเกี่ยวกับกลุ่มตัวอย่าง/ผู้ให้ข้อมูลในการประเมิน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล แนวทางการเก็บรวบรวมข้อมูล และแนวทางการวิเคราะห์ข้อมูล
10.ปฏิทินการดำเนินงาน
-กำหนดกิจกรรมและระยะเวลาให้ชัดเจน
11.รายละเอียดงบประมาณ
-คำนวณงบประมาณจำแนกตามรายการกิจกรรมและรวม
12.ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
12.1 ประโยชน์ทางตรง
12.2 ประโยชน์ทางอ้อม
ภาคผนวก
-ตัวอย่างแนวคิด ทฤษฎี
-กรอบโครงสร้างเครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล
กิจกรรมที่ 6 พัฒฯเครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล
จากกรอบแนวทางการประเมินที่ได้จากกิจกรรมที่ 4 ให้ดำเนินการดังนี้
1) ในแต่ละวัตถุประสงค์ ให้สรุปรายการตัวแปรหรือประเด็นที่มุ่งศึกษาให้ชัดเจน พร้อมทั้งนิยามตัวแปร
2) สรุปรายการเครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูลที่ต้องสร้างหรือพัฒนา โดยทั่วไป รายการเครื่องมือจะแปลเปลี่ยนไปตามจำนวนกลุ่มตัวอย่าง เช่น กรณีกลุ่มผู้ให้ มี 3 กลุ่ม คือ ผู้รับผิดชอบโครงการ เยาวชนที่เข้าร่วมโครงการ และผู้บริหารสถานศึกษา กรณีนี้ก็อาจจัดทำแบบเก็บรวบรวมข้อมูลเป็น 3 ฉบับ เป็นต้น
3) กำหนดรายละเอียดตัวแปร/ประเด็นที่มุ่งศึกษาในเครื่องมือแต่ละฉบับ และกำหนดโครงสร้างเครื่องมือ (กี่ตอน อะไรบ้าง)
4) กำหนดรูปแบบข้อคำถามในแต่ละตอนของเครื่องมือ
5) ดำเนินการสร้างข้อคำถาม จัดทำเป็นฉบับร่าง ตรวจสอบความตรงตามเนื้อหา
6) ทดลองใช้เครื่องมือ โดยตรวจสอบความเที่ยง และความตรง และปรับปรุงเป็นเครื่องมือฉบับสมบูรณ์ เตรียมการเพื่อใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลต่อไป
กิจกรรมที่ 7 กำหนดแนวทางการวิเคราะห์ข้อมูล
เป็นขั้นตอนของการกำหนดรายละเอียดแนวทางการวิเคราะห์ข้อมูล ว่าใช้วิธีการสถิติใด พร้อมแนวทางการนำเสนอข้อมูล
กิจกรรมที่ 8 กำหนดแนวทางการเขียนรายงานการประเมิน
เป็นการกำหนด 1) โครงสร้างของรายงานการประเมินโครงการที่ได้ทำการออกแบบประเมินในครั้งนี้ 2) สาระในแต่ละบทควรประกอบด้วยเรื่องใดบ้าง และ 3) ในภาคผนวกของรายงาน จะนำเสนอข้อมูลใดบ้าง อย่างไร
