ญาติ / สาขาญาติ

         สังคมไทยเหมือนสังคมตะวันออกทั่วไป คือ ต่างเป็นสังคมเครือญาติ สำหรับคนไทยความรู้สึกนี้อยู่ในสายเลือดและรู้สึกอบอุ่นจะต้องมีญาติ ขนาดกับคนแปลกหน้า เมื่อเพลาพบกันยังต้องพยายามสร้างสายสัมพันธ์ฉันเครือญาติ โดยปกติก็มักเอาวัยวุฒิเป็นที่ตั้ง เช่น เรียกพี่เรียกน้องเป็นการให้เกียรติกัน ไปตลาดซื้อของซื้ออาหารก็เรียกคนขายว่า พี่ เจ๊ ลุง ยาย ไว้ก่อน แต่มีคำกล่าวว่า “มีเงินทองนับเป็นน้องเป็นพี่” แปลว่า ถ้าได้ดีก็มีผู้อยากเป็นญาติด้วย คนยากไร้หลายคนไม่มีใครสนใจอยากนับญาติด้วย แต่พอถูกสลากกินแบ่งรัฐบาล รางวัลที่ 1 ญาติกลับมาจากที่ใดก็ไม่ทราบ แทบนับญาติกันไม่ถูก ใน พระไอยการลักษณะรับฟ้องของกฎหมายตราสามดวงมีข้อความว่า
     7 มาตราหนึ่ง, ฝ่ายแม่, ตายายลูกหลานเหลนลื่อ[เป็น] โคตรหนึ่ง, แก้ตางกันได้. พ้นลื่อลงมาได้ชื่อว่า สาขญาติ แก้ตางกันมิได้. สิ้น 32 ชั่วใช่ญาติ, เปนสาขาสิ้นแผ่นดินสิ้นญาติ. แลฝ่ายพ่อ, ปู่ญ่า[ลูก]หลาน[เหลน]หลื้[เป็น]โคตรหนึ่ง . ลูกปู่ย่าลุงแก้ตางกันได้. พ้นนั้นลงมาเปน

 1 ข้อความเติมเข้าไปเพื่อให้อ่านเข้าใจง่าย ไม่มีในต้นฉบับ
 2 เติมข้อความให้เสมอกับความข้างต้น “ตายายลูกหลานเหลนลื่อ”

         ดูตามความในพระราชกฤษฎีกามาตรานี้ พอจะทำให้เห็นแผนภูมิการนับญาติหรือบุคคลที่ถือว่าเป็นเครือญาติของคนไทย ทั้งนี้โดยนับเป็น 3 โคตรดังนี้ คือ โครตตน โคตรปู่ย่า และโคตรตายาย สมมุติว่า เป็นโคตรของบุคคลชื่อ ตาวัน

ตารางการนับญาติ (click)

         กฏหมายกำหนดเรื่องการนับญาติไว้ เพราะให้ความสำคัญแก่ความสัมพันธ์ฉันเครือญาติของปัจเจกบุคคล และยอมรับความเป็นจริงว่า ผู้ร่วมเครือญาติมีธรรมชาติต้องช่วยเหลือกัน เพราะฉะนั้นจึงยอมให้รับความเดือดร้อนแทนกันได้ โดยเป็นตัวแทนว่าต่างแก้ต่างในคดีความได้ ในการนับญาติกัน กฎหมายให้ถือว่า “สิ้น 32 ชั่วใช่ญาติเป็นสาขาญาติ” การนับญาตินี้ถือว่าให้นับนอกจากโคตรตน สำหรับโคตรตน (สายตรง) ประกอบไปด้วย
1. ปู่ย่า, ตายาย, 2. พ่อแม่, 3. ตัวเอง, 4. ลูก, 5. หลาน, 6. เหลน, และ 7. หลื้อ หรือ ลื่อ ส่วนญาติฝ่ายแม่คือ ลูกหลานตายายลงมาตลอดถึงลื่อ ญาติฝ่ายพ่อนับลูกหลานปู่ย่าลงมาถึงลื่อ ต่ำจากลื่อลงไปถือว่า เป็น สาขาญาติ ตรงที่บอกว่า สิ้น 32 ชั่วไปแล้วไม่นับว่าเป็นญาติ ถ้าเป็นเช่นนั้นแท้ ก็แสดงว่า คนไทยนับญาติไกลจริงๆ