วัฒนธรรมกำแพงเพชร

หัวข้อวิจัย การศึกษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นลุ่มแม่น้ำปิง (ระยะที่ 2 จังหวัดเชียงใหม่และลำพูน)
ชื่อผู้วิจัย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ชัชวาลย์ ธรรมสอน
สำนัก ศิลปะและวัฒนธรรม
คณะ เทคโนโลยีอุตสาหกรรม
สถาบัน มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
ปี พ.ศ. 2550

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยในครั้งนี้มุ่งประสงค์เพื่อสืบค้นสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นลุ่มแม่น้ำปิง จังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดลำพูน โดยเลือกแบบเจาะจงในชุมชนที่ยังมีบ้านเรือนไทยในลักษณะพื้นถิ่นและประวัติศาสตร์ความเป็นมาของชุมชน วิถีชีวิต วัฒนธรรมชุมชนในอดีตถึงปัจจุบัน 
จากการศึกษาได้ค้นพบว่ายังคงมีเรือนในลักษณะสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นอยู่ในรูปแบบเรือนหลายลักษณะตามอาชีพ การงาน รวมตัวกันเป็นกลุ่มใหญ่และกระจัดกระจายอยู่ตลอดริมน้ำปิง ช่วงเมือง เชียงใหม่และลำพูน จากการศึกษาสำรวจ วิเคราะห์ภาคสนามและสัมภาษณ์ สามารถแบ่งได้ตามสภาพลักษณะสถาปัตยกรรมและชนชั้นทางสังคมได้ดังนี้

เรือนพักอาศัยชาวบ้าน (Local House)

เรือนคหบดี (Residentrial)

เรือนค้าขาย (Shop House)

เรือนเจ้าหลวง (Royal House)

เรือนสำนักงาน (Home office)

 

ส่วนของคุ้มหลวงและเรือนคหบดี ที่อยู่ในย่านธุรกิจได้มีการเปลี่ยนแปลง
ผู้ครอบครองไปจำนวนมากด้วยราคาที่ดินที่สูงขึ้น เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีการเปลี่ยนกรรมสิทธิ์การครอบครอง จึงทำให้เรือนโบราณหลายหลังมีความจำเป็นต้องถูกรื้อถอนเปลี่ยนมาเป็นการสร้างอาคารเชิงธุรกิจขนาดใหญ่ อาคารสูงประเภทต่าง ๆ แต่ก็มีบางอาคารที่ผู้ครอบครองใหม่มีโครงการอนุรักษ์ไว้บ้างเช่นอาคารสำนักงานบริษัทบอร์เนียว เบอรม่า คอมบานี อายุร้อยกว่าปี
นอกจากนี้ยังพบเรือนโบราณหลายหลังที่เคยทิ้งไว้มาเป็นเวลานาน แต่ได้รับการพัฒนาซ่อมแซมปรับปรุงจากเจ้าของเดิม เพื่อนำมาใช้กิจการงานเชิงธุรกิจใหม่อีกครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรือนโบราณย่านวัดเกตุการามเมืองชียงใหม่ และคุ้มเจ้ายอดเรือน ณ ลำพูน คุ้มต้นแก้ว
คุ้มเจ้าหลวง เจ้าจักรคำ ขจรศักดิ์ ที่กำลังปรับปรุงให้เป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนเมืองลำพูน เป็นต้น