การปฏิรูปการปกครองสมัยพระบรมไตรโลกนาถ ภาคสรุป

การปฏิรูปการปกครองสมัยพระบรมไตรโลกนาถ

      การบริหารราชการแผ่นดินในอยุธยาตอนต้น มีกรมใหญ่ 4 กรม เรียกว่า จตุสดมภ์ กรมเวียง กรมวัง กรมคลัง กรมนา มีหน้าที่ใกล้เคียงกับชื่อนั้น ๆ

      การปกครองส่วนภูมิภาคใช้ระบบเมืองลูกหลวงในเขตเมืองชั้นใน เมืองสำคัญเช่น สุพรรณบุรี ลพบุรี เป็นลักษณะแบบนครรัฐมีอิสระในการปกครองตนเอง อยุธยาส่งเจ้านายชั้นสูงไปปกครอง

สาเหตุปัจจัยการปฏิรูปการปกครองของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

1.      เพื่อความมั่นคงในเสถียรภาพของพระมหากษัตริย์อยุธยา

2.      ทรงต้องการควบคุมเมืองลูกหลวงอย่างใกล้ชิด

3.      อาณาจักรได้ขยายตัวออกไปมาก คือได้ผนวกเอาอาณาจักรสุโขทัย จำเป็นต้องหาระบบการปกครองให้รัดกุมกว่าเดิม

4.      เมืองลูกหลวงเกิดปัญหากับอยุธยามาโดยตลอด  

-    เมืองลูกหลวงมีอิสระในการปกครองตนเองมากเกินไป การควบคุมจากเมืองหลวงเป็นแบบหลวม ๆ

-    กษัตริย์อยุธยาพระองศ์ใดไม่มีความสามารถ ก็จะไม่สามารถควบคุมเมืองลูกหลวงไว้ได้

-    เจ้านายชั้นสูงที่ปกครองเมืองลูกหลวงมักจะนำกำลังคนเข้ามาชิงอำนาจในเมืองหลวงบ่อยครั้ง เช่น

-    สมเด็จพระราเมศวร ถูก ขุนหลวงพระงั่วผู้ครองเมืองสุพรรณบุรียึดอำนาจ จนพระองศ์ต้องไปครองเมืองลพบุรี

-    พระเจ้าทองลันโอรสของขุนหลวงพระงั่ว ถูก พระราเมศวร ผู้ครองเมืองลพบุรียึดอำนาจแล้วจับพระองศ์ประหารชีวิต

-    สมเด็จพระรามราชาธิราช ถูก เจ้านครอินทร์ เจ้าเมืองสุพรรณบุรียึดอำนาจ

5.      จากการทำศึกกับเขมรหลายครั้ง แต่ละครั้งได้กวาดต้อนพราหมณ์ที่มีความรู้ และวัฒนธรรมการปกครองเข้ามาด้วย

การปฏิรูปการปกครอง

1.      จัดการปกครองในส่วนภูมิภาค

-    ยกเลิกระบบเมืองลูกหลวงในเขตหัวเมืองชั้นใน เช่นสุพรรณบุรี ลพบุรี

-    ลดฐานะให้เป็นเมืองเล็กหรือเมืองจัตวา เรียกรวมกันว่ามณฑลราชธานี

-    ยกเลิกการให้เจ้านายไปปกครองเมืองเหล่านั้น

-    ส่งขุนนางออกไปปกครองแทน เพื่อรวมอำนาจการปกครองส่วนภูมิภาคมาสู่ศูนย์กลาง เจ้าเมืองมีตำแหน่งเป็นเพียงผู้รั้งไม่ได้เป็นเจ้านายขั้นเต็ม

2.      การจัดการปกครองเมืองประเทศราช

-    เมืองประเทศราชเช่น สุโขทัย นครศรีธรรมราช ทวาย ตะนาวศรี ได้ถูกผนวกมาเป็นส่วนหนึ่งของอยุธยา เรียกว่าเมืองพระยามหานคร

-    จัดการปกครองให้รัดกุมโดยการจัดเจ้านายออกไปปกครอง

-    เมืองเหล่านี้มีอำนาจการปกครองในระดับหนึ่ง กึ่งอิสระจากอยุธยา

-    เมืองพระยามหานครที่สำคัญที่สุดคือ พิษณุโลก อยุธยาให้ความสำคัญมากเพราะ เป็นที่ฐานมั่นในการในการขยายอำนาจไปยังล้านนาและฐานที่มั่นในการควบคุมอาณาจักรสุโขทัย 

3. การจัดการปกครองในส่วนกลาง

-    แบ่งการบริหารราชการแผ่นดินออกเป็น 2 ฝ่าย คือฝ่ายทหารและฝ่ายผลเรือน

-    ตั่งกรมใหม่อีก 2 กรม เพื่อรับผิดชอบงาน 2 ด้านนี้ กรมมหาดไทย และกรมกลาโหม กรมใหญ่จึงมีเพิ่มเป็น 6 กรมด้วยกัน

-    กรมมหาดไทยควบคุมงานทางด้านผลเรือนทั่วราชอาณาจักร รวมถึง จตุสดมภ์ กรมเวียง กรรมวัง กรมคลัง กรมนา ซึ่งเป็นกรมกองเดิมทั้ง 4 ด้วย

-    กรมกลาโหมควบคุมงานด้านการทหาร ควบคุมบัญชีไพร่พลที่สังกัดฝ่ายทหารทั่วราชอาณาจักร รวมถึงอาวุธยุทโธปกรณ์ สัตว์พาหนะในใช้ในสงคราม

-    กรมกองส่วนใหญ่จึงถูกแบ่งออกออกเป็นฝ่ายทหารและพลเรือน แบ่งตามภูมิภาค เพื่อจัดสรรงานให้เป็นไปตามระเบียบตามลักษณะงาน

-    แบ่งอำนาจขุนนางออกเป็นสองฝ่ายให้ถ่วงดุลกัน เพื่อป้องกันไม่ให้บรรดาขุนนางร่วมมือกันได้ จนเป็นภัยต่อราชบัลลังก์

-    ในยามศึกสงคราม ทุกกรมกองมีหน้าที่เป็นทหารในการรบ

-    จัดระเบียบการปกครองและสังคมโดยกำหนดระบบศักดินา

ผลของการปฏิรูปการปกครอง

1.      อยุธยามีเสถียรภาพในการปกครอง การปกครองในส่วนภูมิภาคเป็นไปอย่างรัดกุม

2.      เจ้านายถูกควบคุม อำนาจการปกครองตกเป็นสิทธิ์ขาดของกษัตริย์แต่เพียงผู้เดียว กษัตริย์มีความมั่นคง

3.      เกิดกรมกองย่อย มากมาย รับผิดชอบงานตามลักษณะของงาน แต่ก็เกิดการทำงานก้าวก่ายและซ้ำซ้อนกัน

4.      ภายหลัง เมืองพระยามหานครมีพฤติกรรมต่อต้านและพยายามแยกตัวออกจากเมืองหลวง จนเป็นเหตุทำให้อยุธยาเสียกรุงครั้งที่ 1 และเป็นเหตุให้เกิดการปฏิรูปการปกครองในสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

วาทิน ศานติ์ สันติ  : เรียบเรียง

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย 

 หมายเลขบันทึก: 258622
 เขียน:  
 ความเห็น: 11  อ่าน: คลิก 
 สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน
 แจ้งลบ
 
 แจ้งลบ

ความเห็น

วาทิน ศานติ์ สันติ
เขียนเมื่อ Fri May 01 2009 20:52:18 GMT+0700 (ICT)

ฉบับนักเรียน ฉบับย่อ

Sasinand
เขียนเมื่อ Fri May 01 2009 20:53:22 GMT+0700 (ICT)

เรื่องการยึดอำนาจ นี่ มีมานานๆๆๆ มากเลยนะคะ ไม่ใช่เรื่องแปลก
มาเยี่ยมค่ะ สบายดีนะคะ

Black Wings
IP: xxx.97.59.83
เขียนเมื่อ Thu May 21 2009 10:49:53 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณมากคับ เป็นข้อมูลอ้างอิงในการเขียนแผนผังการปกครองได้ดีครับ เพราะจำแนกออกมาเป็นข้อๆ

หามาหลายเว็ปแล้วเว็ปนี้ดีมากคับผม

OKAMI
IP: xxx.47.87.20
เขียนเมื่อ Sat Aug 21 2010 17:16:24 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณมากครับ อาจารย์ให้หาอยู่พอดี

ninan
IP: xxx.47.215.92
เขียนเมื่อ Wed Aug 25 2010 19:29:06 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณมากน่ะคะ ต้องการอยู่พอดี

นุ
IP: xxx.31.173.132
เขียนเมื่อ Mon Nov 29 2010 17:09:37 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณมากกกๆๆๆคับ

สาวราม
IP: xxx.77.226.216
เขียนเมื่อ Wed Sep 21 2011 11:02:05 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณค่ะ

ทาม
IP: xxx.205.247.53
เขียนเมื่อ Sun Mar 11 2012 12:11:52 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณ

ไพศาล วฉ.
IP: xxx.67.5.171
เขียนเมื่อ Fri Dec 28 2012 19:26:08 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณครับ

Areenny Jame
IP: xxx.121.168.38
เขียนเมื่อ Sun Jun 09 2013 22:55:55 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณค่ะ  ^^ ต้องการอยู่พอดี มีงานส่งครูแล้ว เย้!!!

นิวม 2
IP: xxx.46.33.244
เขียนเมื่อ Sun Jul 20 2014 21:47:49 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณครับคุณครูให้ทำพอดี

 อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
 ไม่อนุญาตให้แสดงความเห็น
{{ kv.current_user.preferred_name }} - เพิ่มความเห็นเพิ่มความเห็น
 ใส่รูปหรือไฟล์
 
บันทึกก่อนนี้
บันทึกใหม่กว่า