สัมภาษณ์อาจารย์เพ็ญภาวัลย์ ปั้นทอง โรงเรียนสภาราชินี ตรัง

สารบัญ

โรงเรียนสภาราชินี จ.ตรัง

ชื่ออาจารย์ผู้สอน

อาจารย์เพ็ญภาวัลย์ ปั้นทอง

ชื่อโรงเรียน

สภาราชินี ตรัง

รายวิชา

ฟิสิกส์

ระดับชั้น

ม.4-6 (วิทย์คณิต)

จำนวนนักเรียน

ประมาณ 30 คน/ห้อง

เหตุผลที่ต้องจัดการเรียนการสอนแบบโครงงาน

การทำโครงงานวิทยาศาสตร์ ทำให้นักเรียนรู้จักแก้ปัญหา ได้ช่วยเหลือตัวเองการทำงานเป็นทีม

ตัวชี้วัด

ตัวชี้วัดที่บ่งบอกความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ก็เป็นผลลัพธ์ที่เกิดจากแนวคิดใหม่ๆ ได้จากการที่เด็กสนใจในเรื่องราวต่างๆแล้วมารวมกลุ่มกันทำโครงงาน ถ้าถามว่าตัวชี้วัดที่บ่งบอกความสำเร็จบางครั้งสมมุติฐานที่วางไว้มันอาจจะไม่ได้สอดคล้องเสมอไป ซึ่งเด็กส่วนใหญ่มองว่าผลที่ได้มันน่าจะเป็นไปตามที่เราคาดหวังแต่จริงๆพอเราทำแล้ว เช่น ค่าความเข้มข้นของสารสกัดตัวนั้นมันอาจจะไม่ใช่ส่วนที่ยับยั้งแบคทีเรียได้ เราก็ต้องมีการบันทึกข้อมูลด้วยความซื่อสัตย์ คือบอกไปเลยว่ามันไม่ได้นะอาจจะต้องไปดูปัจจัยอื่นที่เป็นส่วนประกอบ

แนวทางการดำเนินการสอน

ความจำเป็นหรือเหตุผลที่ต้องจัดการเรียนการสอนแบบโครงงาน ก็คือ ถ้าเป็นคำว่าโครงงานคือเป็นการทำซ้ำๆการสืบค้นข้อมูลถ้าพูดถึงเหตุผลและความจำเป็นในหลักสูตรจะพยายามจัดรายวิชานี้ให้นักเรียนได้มีโอกาสในการที่จะค้นหาความรู้ด้วยตัวเองแต่ว่าโดยส่วนใหญ่นั้นก็จะต้องอิงไปถึงเรื่องของทักษะกระบวนการในทางวิทยาศาสตร์ซึ่งก็จะต้องเป็นลำดับขั้นตอน เช่น ตั้งแต่การสังเกต การตั้งประเด็นปัญหาว่าเรามีเรื่องราวที่สนใจ หรือสิ่งรอบตัว หรือสิ่งที่เป็นธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมยังไงบ้าง พอเป็นประเด็นเรื่องราวที่เราสนใจแล้วก็จะมารวมกลุ่มกันเป็นประเด็นของการสร้างปัญหา ถัดจากนั้นก็จะเป็นเรื่องราวการตั้งนิยามสมมุติฐานเพื่อจะดูว่ามันน่าจะเกิดจากอะไรแล้วก็เข้าสู่ขั้นตอนของการทำการทดลอง ซึ่งในขั้นตอนของการทำการทดลองนี้อาจจะเป็นเรื่องของกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ในระดับสูงขึ้นไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการใช้เครื่องมือการวัด เพราะส่วนใหญ่ข้อมูลในเชิงวิทยาศาสตร์ก็จะเป็นขอมูลในเชิงปริมาณคือต้องได้ตัวเลขในการระบุหน่วยออกมา และในขั้นตอนต่อไปก็จะเป็นเรื่องของการวิเคราะห์ผลการทดลองที่ได้และก็นำเข้าสู่การสรุปผล นั้นคือขั้นตอนของโครงงานวิทยาศาสตร์ ถามว่ามันมีเห็นผลหรือมีความจำเป็นไหมรายวิชานี้ มันมีส่วนช่วยในการทำให้นักเรียนได้ทำงานเป็นทีม ได้รู้จักการสืบค้นข้อมูลด้วยตังเอง รู้จักการคิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น หลังจากที่เขาทำโครงงานแล้วก็จะเกิดความรู้หรือเกิดแล้วคิดใหม่ๆเกี่ยวกับสิ่งที่เป็นอะไรที่รอบตัวของเขา ก็จะทำให้นักเรียนเกิดทักษะเพิ่มมากขึ้น

ปัจจัยในการทำโครงงาน

  1. เวลา นักเรียนก็สามารถใช้เวลาที่จะระดมความคิดกัน ทำงานเป็นกลุ่มหรืออาจจะมาทำการทดลองร่วมกับครูที่ปรึกษานั้นคือตัวหนึ่งที่ส่งผลให้เกิดผลงานที่สำเร็จ
  2. มีงบประมาณที่ใช่สำหรับการดำเนินงาน
  3. มีแหล่งความรู้ก็เช่นอาจจะเป็นคนที่รู้เรื่องนี้และก็ต้องไปถามอีกทีระหว่างทำแล้วเกิดปัญหา แหล่งความรู้อาจจะเป็นคนตามบ้านภูมิปัญญาหรือว่าอาจจะเป็นแหล่งข้อมูลที่บางครั้งได้มาจากคนที่มีประสบการณ์
  4. เครื่องมือปฏิบัติการทดลอง
  5. นักเรียนจะต้องใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์เป็นโดยการฝึกการใช้เครื่องมือต้นก่อน

การประเมินโครงงาน

การประเมินโครงงานส่วนใหญ่แล้วโครงงานก็คือมันจะมีช่วงเวลาของการดำเนินงานโดยส่วนใหญ่นักเรียนก็จะใช้ช่วงเวลาตั้งแต่ 3 สัปดาห์ 4 สัปดาห์ หรืออาจจะเป็นเวลาร่วม 2 เดือน เพราะฉะนั้น การประเมินผลโครงงานนี้คุณครูต้องติดตามงานเป็นระยะโดยการที่จะต้องมีปฏิทินดำเนินงานตั้งแต่ไปดูเรื่องของการวางแผนและไปดูขั้นตอนของการทดลองและไปดูสังเกตผลการทดลองที่นักเรียนเขาเก็บตัวอย่าง หรือสังเกตเป็นตัวเลขข้อมูลเหล่านั้นก็คือติดตามผลการทดลองของนักเรียนเป็นระยะๆ ในเรื่องของการประเมินผลสุดท้ายหลังจาการเสร็จสิ้นภาระของโครงงานก็จะต้องมีการนำเสนอผลงานทั้งในรูปแบบของการจัดแสดงงานในเชิงวิชาการ เช่น การนิทรรศการแสดงผลงานก็จะมีผังโครงงาน เด็กก็อาจจะทำผังโครงงานของตัวเองจัดแสดงก็จะเป็นงานวิชาการของโรงเรียน หรือไม่ก็อาจจะเป็นการตอบข้อซักถาม ซึ่งอาจจะมาจากกลุ่มบุคคลหรือวิทยากรที่มีความสนใจในเรื่องของโครงงานเป็นพิเศษ เช่น อาจารย์จากโรงเรียนอื่นเข้ามาซักถามเกี่ยวกับโครงงานที่นักเรียนของเรารับผิดชอบและก็ทำอยู่ โดยการให้นักเรียนเป็นคนตอบคำถามข้อซักถามเหล่านั้นอธิบายตรงนั้น หรืออาจจะเป็นเรื่องของการดำเนินผลงานที่เป็นเรื่องของสาธารณะชน ก็คือเผยแพร่ผลงานตัวเองไปยังกลุ่มบุคคลอื่นก็คือ เผยแพร่ผลงานที่เป็นโครงงานเข้าสู่เวทีของการประกวดโครงงานถ้าถึงระดับนั้นแสดงว่าเราบรรลุเป้าหมายในระดับหนึ่ง

แนวทางหรือการจัดการเรียนการสอนโครงงานครั้งต่อไป

แนวทางการแก้ปัญหา หรือว่าทำยังไงให้สามารถจัดการเรียนการสอนโครงงานในครั้งต่อๆไปได้ดีขึ้น หรือเกิดผลสำเร็จมากขึ้นประเด็นปัญหาตรงนี้ก็พูดยากเพราะว่าในรายวิชาโครงงาน ก่อนจะมีการจัดการเรียนการสอนเป็นรายวิชาโครงงานเด็กที่เรียนรายวิชานี้ ควรจะมีทักษะที่เกิดขึ้นกับตัวเองมาก่อน เกิดทักษะความชำนาญมาก่อนก็คืออย่างเช่น อย่างของโรงเรียนสภาราชินีจะมีการจัดหลักสูตรให้ นักเรียน ม.1 ได้มีการลงทะเบียนเรียนในรายวิชาเพิ่มเติมเป็นเนื้อหาเกี่ยวกับทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ซึ่งจะเป็นทักษะตั้งแต่ขั้นตอนแบบง่ายๆไปจนถึงการสรุปผลการแปลความหมายข้อมูลเรียกว่า 13 ทักษะกระบวนการ ซึ่งนักเรียนผ่านเนื้อหารายวิชาที่เป็นทักษะการทางวิทยาศาสตร์ เขาจะมีจุดประเด็นสำคัญในเรื่องของการที่จะนำความชำนาญนี้หรือประสบการณ์ตรงนี้ไปใช้ในรายวิชาโครงงานมากขึ้น ประเด็นที่ 2 ก็คือว่าทำยังไงให้เราสามารถพัฒนาการจัดการเรียนการสอนได้ดีส่วนใหญ่แล้วปัญหาที่เจอในปีก่อนหน้านี้ ก็คือนักเรียนจะขาดความชำนาญในเรื่องของการใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์การทดลองต่างๆ เพราะว่า เขาอาจจะมีวิธีการหรือประสบการณ์น้อยอาจจะมีรายวิชาที่เป็นรายวิชาปฏิบัติการในการในเชิงวิทยาศาสตร์ค่อนข้างน้อย เพราะฉะนั้น แต่ละโรงเรียนมีความจำเป็นมากเลยที่จะต้องมีการจัดรายวิชานี้อาจจะใช้ชื่อว่าเทคนิคปฏิบัติการเบื้องต้นเพื่อให้เด็กสามารถที่จะใช้เครื่องมือแบบง่ายๆหรือรู้จักเกณฑ์การหรือหน่วยการวัดหรือการใช้เครื่องมือแบบระบบสแกล หรือระบบดิจิทอล ถ้ามีทักษะในการใช้เครื่องมือเหล่านี้ไปก็จะส่งผลในเรื่องของขั้นตอนที่ 3 ก็คือการทำการทดลองในขณะนั้นเองนักเรียนเขาก็จะสามารถทำโครงงานได้ด้วยตนเอง

กลยุทธ์หรือปัจจัยสู่ความสำเร็จ

คุณครูมองว่ามีหลายปัจจัยที่ทำให้การเรียนการสอนโครงงานเกิดปัญหาเพราะฉะนั้นถ้าเราแก้ปัญหาส่วนตรงนี้ได้การสอนโครงงานหรือการที่ให้เด็กได้ลงมือปฏิบัติรวมกลุ่มกันหรือลักษณะการทำ research แบบเล็กๆ ทำได้เลย ก็คือ

  1. เราต้องมีช่วงเวลา โดยส่วนใหญ่แล้วรายวิชาโครงงานเราจะจัดให้นักเรียนแค่สัปดาห์ละ 2 คาบคือ 2 ชั่วโมงเท่านั้นซึ่งเขาจะต้องใช้เวลาอื่นที่นอกเหนือจากวิชาเรียนหรือในตารางเรียนมาพบอาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานหรืออาจารย์ที่ปรึกษาพิเศษของเขาที่มีความชำนาญเฉพาะเรื่องที่นักเรียนเขาสนใจจริงๆ ส่วนของปัจจัยเวลาตัวนี้เขาจะได้มีการหาความรู้ สืบค้นข้อมูล 2.ในเรื่องของงบประมาณ ในบางส่วนของโครงงานจำเป็นจะต้องใช้งบประมาณในการจัดอุปกรณ์หรือเป็นวัสดุสำหรับการทำการทดลอง
  2. แหล่งความรู้เป็นตัวหนึ่งที่ช่วยทำให้นักเรียนเกิดความเข้าใจในส่วนของรายละเอียด
  3. ในโรงเรียนนั้นควรจะมีเครื่องมืออุปกรณ์ที่เพียงพอซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในขั้นตอนของการทำการทดลอง
  4. นักเรียนเองมีอุปกรณ์แล้วก็คือจะต้องมีความชำนาญเฉพาะทางแล้วก็มันจะวกไปสู่กระบวนการที่พูดถึงหลักสูตรว่าควรมีการจัดการเรียนการสอนที่มันเป็นจุดเริ่มต้นของการทำโครงงาน คือเด็กต้องมีทักษะทางวิทยาศาสตร์แล้วเข้าสู่เทคนิคการปฏิบัติการใช้เครื่องมือเบื้องต้น ซึ่งส่วนนี้เป็นส่วนที่ช่วยให้การสอนโครงงานนั้นสำเร็จลุล่วงด้วยดี
วิกิเพจหมายเลข: 205