คำ Best Practice ควรมีศัพท์ขึ้นใช้ในภาษาไทยว่าอย่างไร

นมัสการพระคุณเจ้า

คำ Best Practice ที่ใช้กันมากในเรื่องการจัดการความรู้ ควรบัญญัติขึ้นใช้ในภาษาไทยว่าอย่างไรครับ ผมคิดว่าต้องอาศัยความรู้ทางบาลี-สันสกฤตช่วย เช่นที่มีคนใช้คำว่า

  • วิสัยทัศน์ แทน vision
  • โลกาภิวัฒน์ แทน globalization
  • โทรศัพท์ แทน Telephone
  • ภาพยนตร์ แทน movie

คำหลังสุดนี้ น่าทึ่งจริงๆ นะครับ คิดออกมาได้อย่างไร ผู้บัญญัติศัพท์ขึ้นมาแล้ว "ติด" คือคนไทย "รับ" มาใช้เป็นคำในภาษาไทย ราชบัณฑิตบรรจุในพจนานุกรมไทยด้วย ปราชญ์ผู้คิดค้นคำนี้ขึ้นจะต้องเข้าใจทั้งคำศัพท์เดิมและความหมายของมันอย่างลึกซึ้งมาก อีกทั้งยังมีความรู้ทางภาษาบาลี-สันสกฤต(อย่างท่าน)ด้วย เพราะคนธรรมดาอย่างผมคงคิดว่า movie ก็น่าจะเป็น moving เคลื่อนไหวหรืออะไรทำนองนั้น แต่ท่านผู้คิดคำนี้มีจินตนาการด้วยว่าเป็นการเคลื่อนไหวของภาพ หรือเป็นภาพที่ไม่นิ่ง เคลื่อนไหวได้ แล้วมาโยงกับว่าที่เคลื่อนไหวไปนั้นก็อาศัยเครื่องยนต์กลไกบางอย่าง จน "ตกผลึก" เป็นคำ "ภาพยนตร์" ผมทายใจท่านผู้คิดคำนี้เอานะครับ ไม่ทราบว่าใครคิด (ผมว่าในพจนานุกรม ต่อไปนี้หากราชบัณฑิตทราบแน่ชัดว่าผู้ใดเป็นผู้บัญญัติควรระบุไว้หลังคำด้วยนะครับ เพื่อยกย่องเป็นเกียรติแก่ผู้นั้นและวงศ์ตระกูล)

สำหรับคำ Best Practice ที่เป็นคำสำคัญ(keyword)ที่ใช้กันมากที่สุดคำหนึ่งในเรื่องการจัดการความรู้นี้ ท่านจะกรุณาคิดคำ (หนึ่งหรือหลายคำ) ได้ไหมครับ เพราะท่านมาเป็น blogger ในโกวทูโนว มีความเข้าใจในความหมายของคำอยู่แล้ว

ควรมิควรแล้วแต่ท่านจะพิจารณาครับ

ขอบพระคุณครับ

คำตอบ

อาจารย์สุรเชษฐ

นึกว่าอาจารย์จะไม่ถามแล้ว (...........)

Best Practice... การปฏิบัติที่ดีที่สุด ซึ่งอาจารย์ก็คงแปลได้...

ถ้าจะบัญญัติก็อาจใช้ว่า เศรษฐกรณีย์ หรือ เชษฐกรณีย์ ก็น่าจะพอไปได้

เศรษฐะ ประเสริฐที่สุด... กรณีย์ พึงกระทำ ....เศรษฐกรณีย์ คือ สิ่งที่พึงกระทำอันประเสริฐที่สุด

เชษฐะ เจริญที่สุด...กรณีย์ พึงกระทำ... เชษฐกรณีย์ คือ สิ่งที่พึงกระทำเพื่อความเจริญที่สุด

......

เรื่องบัญญัติศัพท์นี้ อาตมาไม่เห็นด้วยคำบุราณาจารย์ของไทยมากเลย เพราะทำให้ความเป็นคำไทยแท้ๆ ค่อยๆ เลือนไป เช่น

definetion นิยาม ทำไม? เราไม่ใช้คำว่า ล้อมกรอบความหมาย หรือ วงความหมาย หรือลดรูปมาเป็น หมายกรอบ หรือ วงหมาย 

concept มโนทัศน์ ทำไม? เราไม่ใช้คำว่า กรอบความคิด หรือลดรูปมาเป็น กรอบคิด

หรือที่อาจารย์ยกมา  โลกาภิวัฒน์ แทน globalization นั่น ทำไม ? เราไม่ใช้คำว่า ครอบโลก

ซึ่งถ้าเราหัดสร้างคำจากคำโดดแบบไทยๆ แล้ว เราก็จะมีความเป็นคำไทยได้ตลอด ซึ่งเราเรียนกันมาว่า คำมูล คำประสม แม่กม แม่เกย...(เด็กรุ่นใหม่ๆ อาจไม่รู้จัก)

....

อาตมามีความเห็นแย้งเรื่องทำนองนี้มานานแล้ว แต่ก็ไม่ได้เขียนหรือออกมาโต้แย้งกับนักวิชาการหรือครูบาอาจารย์ทั่วๆ ไป ...เพียงแต่ว่างๆ ก็อาจคุยกับเพื่อนๆ บางคนเท่านั้น

แต่ถ้าฟังเหตุผลของท่านราชบัณฑิตฯ บางท่าน หลักการของท่านก็ดีนะครับในการบัญญัติศัพท์

๑. ใช้คำไทยทั่วๆ ไป ที่มีใช้อยู่แล้ว

๒. ถ้าไม่มี ก็หาคำไทยที่ใกล้เคียงที่สุด

๓. หรือนำคำบาลีสันสกฤตมาใช้

๔. ทับศัพท์ ใช้เป็นประการสุดท้าย

แค่นี้นะอาจารย์ ประเดียวจะฟุ้งไปมากกว่านี้(......) 

เจริญพร

นาย สุรเชษฐ เวชชพิทักษ์

ขอบพระคุณพระคุณเจ้ามากครับ

อ่านคำตอบแล้วมีความคิดผุดขึ้น ๓ อัน

๑. คำ best practice หากแปลตามตัวเป็น การปฏิบัติที่ดีที่สุด เกรงว่าจะไม่ได้แทนความหมายที่ใช้กัน (ตามความเข้าใจของผม) เพราะเรื่องเล่าแต่ละเรื่องผู้เล่าทั่วไปคงไม่ได้คิดว่าการปฏิบัติของตัวเอง "ดีที่สุด" และอาจจะเขินหากบอกว่าสิ่งที่ฉันทำนี้ดีที่สุด โดยสรุปความหมายที่ใช้อาจเพียงแค่ "รู้สึกว่าดี" หรือ "ทำแล้วตัวเองรู้สึกว่าได้ผลดี"

๒. (จะต้องไปรับประทานอาหารเที่ยงพร้อมคนอื่น จะมาเขียนต่อครับ)

นาย สุรเชษฐ เวชชพิทักษ์

(กลับมาแล้ว เขียนต่อนะครับ)

๒. เห็นด้วยกับพระคุณเจ้าครับว่า หากสามารถใช้คำไทย (คำโดด คำมูล) ๒ คำ ๓ คำ มารวมกันแล้วได้ความหมายก็จะดีมากเลยครับ เช่น พัดลม (เครื่องใช้ไฟฟ้า) ตรงกับ fan ซึ่งคำพวกนี้ส่วนมาก จะแทนสิ่งของ (รูปธรรม) แต่พอเป็นคำที่เป็นนามธรรม อาจจำเป็นต้องอาศัย "หยิบยืม" ภาษาอื่นเช่น บาลี-สันสกฤต เขมร มาใช้ เช่น กระบวนทัศน์ ที่ตรงกับ paradigm ในภาษาอังกฤษ ซึ่งคำนี้ในอังกฤษเองก็มีรากมาจากภาษาลาติน para + digma ผมเพิ่งนึกได้ เคยสังเกตุเมื่อครั้งทำงานในบริษัทของฝรั่งเศสว่าคำศัพท์ในภาษาอังกฤษมากมายมาจากภาษาฝรั่งเศส ซึ่งเป็นภาษาตระกูลลาติน ทั้งๆ ที่ภาษาอังกฤษเป็นอีกตระกูลภาษาหนึ่ง ที่ยกตัวอย่างมานี้เพื่อจะไปสู่ข้อ ๓ ครับ

๓. แม้เห็นว่าการบัญญัติคำขึ้นใช้ควรใช้คำไทยก่อน ผมกลับไม่มีอคติใดๆ กับการนำคำภาษาอื่นมากใช้จนเป็นภาษาไทยด้วย ผมไม่เคยนับแต่เคยคุยกับอาจารย์ท่านหนึ่ง ท่านบอกผมว่าคำศัพท์ในพจนานุกรมไทยนั้นมีคำที่เป็นคำไทยแท้ๆ แต่ดั้งเดิมน้อยมาก คำส่วนใหญ่เป็นคำที่เรารับมาหรือสร้างขึ้นจากภาษาอื่นๆ เช่น บาลี-สันสกฤต เขมร จีน อังกฤษ ฝรั่งเศส ฯลฯ และผมก็ยังชื่นชมกับคำจำนวนมากที่ปราชญ์เราสร้างขึ้น

BM.chaiwut
P

อาจารย์เล่ามาก็ให้นึกถึงงานเขียนของนักปรัชญาฝรั่ง เค้าเหล่านี้มักจะนำคำเก่าๆ ของกรีก-ลาติน มาใช้เมื่อต้องการเสนอความคิดใหม่ๆ ...

อาตมาก็เปรียบเทียบเล่นๆ ว่านักปรัชญาฝรั่งเหล่านั้นก็คงจะอวดพูมรู้บางอย่างคล้ายๆ กับนักวิชาการไทยที่ชอบนำบาลี-สันสกฤตมาใช้...

เจริญพร

นาย สุรเชษฐ เวชชพิทักษ์

นมัสการพระคุณเจ้า

จากความคิดเกี่ยวกับความหมายของคำ best practice ตามที่ผมเข้าใจในข้อ ๑ ข้างบน มาบวกกับความเห็นของพระคุณเจ้าว่าควรเริ่มจากคำไทยแท้ก่อนที่จะไปภาษาอื่น (ข้อ ๒) ผมเลยคิดว่าจะใช้คำ "สิ่งดีๆ" แทนคำว่า best practice ครับ

ขอบพระคุณมากครับ