บทความ สำหรับหนังสือนานาเรื่องราวการจัดการความรู้ฯ

tumkmi

อาจารย์คะตุ่มยังไม่สรุปความคืบหน้า KM แก้จนเมืองนครตามที่ขอไว้  จึงยังไม่สามารถทำโปสเตอร์ส่วนที่จะเพิ่มเติมอีก 1 แผ่นให้ได้ค่ะ ถ้าอย่างไรรบกวนอาจารย์ช่วยส่งมาให้หน่อยนะคะ (ด่วนค่ะ เพราะตุ่มต้องส่งร้านออกแบบภายในวันอังคารที่ 7 พ.ย.ค่ะ)

พร้อมกันนี้ตุ่มได้ ส่งบทความที่จะลงในหนังสือนานาเรื่องราวการจัดการความรู้ ปี 2549 กรณี KM แก้จนเมืองนคร มาให้ช่วยพิจารณา (ตอนนี้อยู่ระหว่างการออกแบบ) เพื่อความถูกต้องของข้อมูลค่ะ
ขอบพระคุณอย่างสูง
ศศิธร
สคส.

 

เครือข่ายการจัดการความรู้แก้จนเมืองนครฯ ย้อนรอย กว่าจะเป็น KM แก้จนเมืองนคร                จังหวัดนครศรีธรรมราชมีประสบการณ์ การใช้ การจัดการความรู้เป็นเครื่องมือในการบูรณาการการทำงานร่วมกันของหน่วยงานราชการต่าง ๆ กับพื้นที่นำร่อง 3 ตำบลในอำเภอเมือง คือ ต.บางจาก ต.ท่าไร่ และ ต.มะม่วงสองต้น ในปี 2548 เรื่องการจัดการองค์กรการเงินชุมชน ระยะเวลา 6 เดือน และเกิดผลสำเร็จที่ดี คือ เกิดกลุ่มแกนนำในชุมชนมากขึ้น หลายแห่งเกิดการจัดตั้งสถาบันการเงินของชุมชนขึ้นได้จริง และร่วมบริหารโดยชุมชน  ส่วนหน่วยงานราชการเกิดความตระหนักและบูรณาการทำงานร่วมกัน เกิดสัมพันธภาพที่ดีระหว่างกัน สามารถเชื่อมโยงการทำงานอย่างมีเอกภาพ  ได้บทเรียนว่าการเป็น คุณอำนวยเพื่อให้ชาวบ้านเข้าใจเรื่องการใช้การจัดการความรู้เป็นเครื่องมือนั้นต้องใช้ความอดทนสูงมาก  เพราะแกนนำบางคนในหมู่บ้านก็ไม่เข้าใจ และเกิดการต่อต้าน เนื่องจาก KM เป็นการสร้างคนที่เป็นแกนนำอยู่ในชุมชน ทำให้มีคนเก่งเพิ่มขึ้น  บางคนที่รู้สึกสูญเสียก็ต่อต้าน  คุณอำนวย จึงต้องใช้ความอดทนและเรียนรู้ ปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานหลายอย่าง  เช่น นอกจากเจอชาวบ้านในเวทีแล้วบางครั้งยังต้องไปเจอนอกรอบตามบ้านบ้างก็มี   ในฐานะคุณเอื้อ ผวจ.ก็จะลงไปร่วมเป็นประธานในเวทีใหญ่ ซึ่งในที่สุดก็ทำให้เกิดการยอมรับของภาคประชาชน และบางตำบลก็สามารถตั้งสถาบันการเงินของชุมชนขึ้นได้จริง                 ในการขยายผลให้ครอบคลุมทั้งจังหวัด จึงใช้ คุณอำนวย จากโครงการนำร่องอำเภอเมืองเป็นวิทยากรขยายผล ในการจัดทัพ คุณอำนวย ใน โครงการการจัดการความรู้แก้จนเมืองนคร ครอบคลุมพื้นที่ 400 หมู่บ้าน ในทุกอำเภอ  โดยบูรณาการทำงานร่วมกันของ 8 ภาคีเครือข่ายคือ กศน.,พัฒนาชุมชน,ปกครอง,เกษตร,ธกส.,สาธารณสุข, เครือข่ายยมนา (กลุ่มเครือข่าย ยางพารา ไม้ผล ข้าว และประมง) และฝ่ายวิชาการ ( ม.วลัยลักษณ์) พยายามสร้างทำให้วงเรียนรู้ คุณเอื้อ(หัวหน้าส่วนราชการจังหวัด)เคลื่อนตัวและทำหน้าที่หนุนเสริมการปฎิบัติงานกับพื้นที่ของ คุณอำนวยภาคราชการ ซึ่งเป็นผู้ยึดโยงกันกับ คุณกิจในพื้นที่  เมื่อ คุณกิจทำไปนาน ๆ ก็ขยับขึ้นเป็นคุณอำนวย เกิดการสร้างต่อไปเรื่อย ๆ เหมือนการขยายเซลล์ในพื้นที่                   ตัวอย่างความสำเร็จการจัดการความรู้นครฯที่ทำควบคู่กันมา เช่น เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ซึ่งทำต่อเนื่อง มา 8-9 เดือนแล้ว ทุกเดือนจะมี เวที จิบน้ำชาเสวนาเกษตรอินทรีย์  เป็นชุมชนนักปฏิบัติ ตัวจริงที่ไปทำแล้วสำเร็จไม่สำเร็จ ก็กลับมาคุยกันในเรื่องเกษตรอินทรีย์  เป็น KM ของจริง  ที่เมื่อทำสำเร็จแล้วค่อยบอกว่านี่แหละคือ KM แล้วเขาสามารถไปทำกับเรื่องอื่น ๆ ได้ทุกเรื่อง                การจัดการความรู้ของจังหวัดนครศรีธรรมราชจึงได้รับความสนใจจากหลายหน่วยงานมาดูงานอาทิ สำนักงานปลัดกระทรวงแรงงาน  กระทรวงศึกษาธิการ ฯลฯ ซึ่ง จว.นครฯเองมุ่งเน้นจะเกิดการแลกเปลี่ยนประสบการณ์เรียนรู้ร่วมกัน   กระบวนการ KM สร้างการเรียนรู้ คุณอำนวย จังหวัด/อำเภอ/ตำบล             วงเรียนรู้ คุณเอื้อจังหวัด จะมีการนัดประชุมกันทุกเดือน และกำหนดวาระเรื่องการจัดการความรู้ทุกครั้งประมาณ  1 ชั่วโมงสำหรับการพูดเรื่องการจัดการความรู้ โดย CKO/CEO เป็นประธาน เพื่อการรายงานผลและการสร้างความเข้าใจร่วมกัน           วงเรียนรู้ คุณอำนวยระดับจังหวัดและอำเภอในขบวนการจัดการความรู้แก้จนเมืองนครนั้นนับว่าเป็นแกนสำคัญและกำลังเคลื่อนตัวไปสู่เป้าหมาย จากการเตรียมพร้อมในการสร้างคุณอำนวยที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งแต่ละระดับจะมีการทำกิจกรรมเพื่อการพัฒนาร่วมกันอย่างต่อเนื่องทุกเดือน ขณะที่ในระดับอำเภอก็มีการทำกิจกรรมร่วมกัน เพื่อเตรียมทีมคุณอำนวยของตนอย่างต่อเนื่องทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการลงปฎิบัติงานกับพื้นที่เป้าหมาย           วงเรียนรู้ของคุณอำนวยกลาง และคุณอำนวยอำเภอ คือ เราพบกันทุกวันที่ 21 ของเดือน นักเรียนในวงเรียนรู้ของคุณอำนวยกลาง/คุณอำนวยอำเภอ จะต้องมาเจอกันและมาเล่าเรื่องที่ตนไปทำกับพื้นที่ให้ที่ประชุมฟัง และแต่ละอำเภอก็มีวงเรียนรู้ซึ่งเขาก็ไปกำหนดกันเองเช่นกัน         และเพื่อให้ได้ คุณอำนวยอำเภอ/ตำบลที่มีคุณสมบัติตรงตามต้องการจึงมีการ ติดอาวุธให้คุณอำนวยก่อนลงพื้นที่ปฎิบัติงาน ใน 3 เรื่องหลัก คือ ทักษะกระบวนการ    การทำ mind map  การถอดบทเรียน  ส่วนตัวผู้เรียนคือครัวเรือนที่เข้าร่วมโครงการ ก็มีแบบบันทึกความรู้ที่สร้างขึ้นเป็นเครื่องมือในการกำหนดเป้าหมาย วิธีการของครัวเรือน  และเป็นส่วนหางปลาที่เป็นคลังความรู้  ซึ่งในการนำไปใช้ทำให้เกิดความรู้ที่เป็นเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยขึ้นรายทางที่นำไปใช้ประโยชน์เพื่อการพัฒนาตนและการทำงานกับ คุณกิจในพื้นที่ 9  ขั้นตอน  การจัดทัพ คุณอำนวยบูรณาการราชการเพื่อท้องถิ่นเข้มแข็ง 1.        Text Box: ขั้นตอนที่ 1-3 ที่ทำการปกครองจังหวัดและเครือข่ายยมนาเป็นเจ้าภาพดำเนินการ ได้ข้อมูลครัวเรือนและแผนชีวิตชุมชนพึ่งตนเองระดับครัวเรือนส่งต่อให้กับทีมคุณอำนวยกลางที่มีศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดนครศรีธรรมราชและหน่วยราชการอื่นเป็นเจ้าภาพร่วมดำเนินการต่อในการสร้างคุณอำนวยระดับอำเภอ/ตำบลเพื่อทำหน้าที่จุดประกายขยายผลกับคุณกิจในพื้นที่ให้พัฒนาขึ้นเป็นคุณอำนวยในพื้นที่ต่อไปประชุมทีมกลไกขับเคลื่อนในพื้นที่หมู่บ้าน2.        ประชุมทีมวิชาการ พี่เลี้ยง และทีมอำนวยการ3.        จัดเก็บข้อมูลครัวเรือน4.        จัดเวทีประชาคม5.        จัดกลุ่มปัญหา6.        จัดทำตัวชี้วัดและแผนชุมชนพึ่งตนเอง7.        จัดเวทีประชาคมระดับตำบล8.        ปฏิบัติตามแผน9.        ติดตามประเมินผล  โมเดลการจัดทัพ คุณอำนวย KM แก้จนเมืองนคร
             
กระบวนการ KM สร้างคุณอำนวยภาคราชการ                นายจำนง  หนูนิล คุณอำนวย ทีมกลางจาก กศน.นครศรีธรรมราช มีประสบการณ์จากโครงการนำร่องมาก่อน กล่าวว่า   ในขั้นตอนเตรียมความพร้อมคุณอำนวยก่อนลงพื้นที่จริง เน้นจัดกระบวนการเรียนรู้ที่เป็นการกำหนดเป้าหมายและวางแผนการทำงานร่วมกัน อาทิ การประชุมคุณอำนวยอำเภอ/ตำบลในอำเภอเมือง มีกิจกรรมถอดหมวก ที่ให้ทุกคนที่เข้าร่วมกรอกข้อความชื่อ-ตำแหน่ง แล้วใส่กล่อง จากนั้นเจ้าหน้าที่จะเอากล่องออกไปนอกห้อง และทำความเข้าใจร่วมกันว่าเมื่อถอดหมวก ตำแหน่ง ออกแล้วทุกคนคือทีมเดียวกันและมาร่วมกันวางแผน วางกลยุทธ์ในการลงปฎิบัติงานกับพื้นที่เป้าหมาย ว่าในการลงพื้นที่จัดเวทีจุดประกายการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของชุมชนเป้าหมายในแต่ละครั้ง ใครจากหน่วยงานไหนจะทำหน้าที่อะไร และมีการจัดลำดับสลับกันตามความต้องการที่เป็นผลสะท้อนจากประชาชนเป้าหมาย                  นายประเสริฐ  ศรีเจริญ  จาก ธกส. และเป็น คุณอำนวยทีมกลางอีกคนหนึ่ง กล่าวว่า   ธกส.มีประสบการณ์แก้จนมาแล้วหลายปีแต่ทำเป็นบางพื้นที่/หมู่บ้าน การมีส่วนร่วมตรงนี้นับว่าดีที่หลายหน่วยงานจะได้มาช่วยกันและทำทั้งจังหวัด และสอดคล้องกับเศรษฐกิจพอเพียงและแนวทางการแก้จนที่เน้นการรู้จักตัวเอง ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้  สำรวจศักยภาพตนเองว่าทำอะไรได้  การรวมกลุ่มกันทำ หรือเป็นวิสาหกิจชุมชน  ธกส.เป็นแหล่งทุนให้ได้  ขณะเดียวกันในบทบาท คุณอำนวย ธกส.ได้พัฒนาวิทยากรกระบวนการ ที่จะลงไปปฎิบัติงานในพื้นที่เพื่อให้ความช่วยเหลือเกี่ยวกับการจัดทำแผนครัวเรือนและแผนชุมชน และการจัดลำดับความสำคัญของโครงการซึ่งสามารถกู้ยืมทุนจาก ธกส.ได้ เป็นการทำงานที่ได้ประโยชน์ทุกฝ่าย                ขณะที่ในด้านสาธารณสุข ตัวแทน สสจ.นครศรีธรรมราชท่านหนึ่ง กล่าวว่า สาธารณสุขมองเป้าหมายการนำการจัดการความรู้มาใช้ ว่านอกจากการแก้จนในกลุ่มเป้าหมายปีนี้ 400  หมู่บ้านนั้น สาธารณสุขจะใช้การจัดการความรู้ในเรื่องสุขภาพของคนจนเหล่านี้ควบคู่ไปด้วย  ซึ่งสาธารณสุขได้คัดเลือกให้บุคลากรสาธารณสุขบางคนที่มีใจและรักการเรียนรู้เข้าไปร่วมเป็นคุณอำนวยอำเภอ เพราะ KM เป็นเรื่องยากจึงต้องเลือกคนที่อยากเรียนรู้เข้าไปก่อน ไม่ใช่เลือกใครก็ได้  แล้วให้คนเหล่านี้ก็จะมาขยายผลต่อกับงานที่สาธารณสุขทำในพื้นที่คือเรื่องเบาหวานกับผู้สูงอายุ  เราต้องเตรียมคนของเราให้พร้อมก่อนที่จะลงไปทำกับชาวบ้านผลที่ได้จากการทำ KM1.       เกิดการสร้างคน/พัฒนานักจัดการความรู้ในระดับต่าง ๆ คือ เมื่อ คือ  คุณเอื้อจังหวัด (หัวหน้าหน่วยงานราชการ) จำนวน 44  คน  คุณเอื้ออำเภอ ๆ ละ 8 คน 23 อำเภอจำนวน 184                คน คุณเอื้อตำบล ๆ ละ 2 คน 165 ตำบล จำนวน 330 คน คุณอำนวยตำบล ๆ ละ 3 คน จำนวน  495 คน  พัฒนาเป็นนักจัดการความรู้ระดับตำบล จำนวน 165 คนหมู่บ้านเป้าหมาย จำนวน 400  หมู่บ้าน  แกนนำหมู่บ้าน ๆ ละ 8 คน จำนวน3,200 คน  ครัวเรือน/บุคคลเป้าหมาย จำนวน 25,600 คน        2.  เกิดการพัฒนาเชิงพื้นที่ (คนในเป็นแกน หน่วยงาน/ภายนอกช่วยเสริม) เกิดชุมชนเรียนรู้ ที่สามารถพัฒนาเป็นชุมชนพึ่งตนเองที่เข้มแข็งและยั่งยืน    Text Box: การดำเนิน KM สู่การปฎิบัติการดำเนินงานจัดการความรู้แก้จนเมืองนคร  มีกรอบคิดยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง ตามพระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยเน้นองค์ประกอบในการทำงานให้ประสบความสำเร็จโดยการบูรณาการงบประมาณ บุคลากร ทรัพยากร และการจัดการให้เป็นหนึ่งเดียวภายใต้การบริหารงานของ ผวจ.CEO มุ่งสู่การสร้างความเข้มแข็งชุมชนอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน   
คำตอบ
พิจารณาให้แล้ว และส่งไปให้แล้ว
ครูนงเมืองคอน

พิจารณาให้แล้ว และส่งไปให้แล้ว