เมื่อวันที่  23 ธันวาคม 2549 ผมได้มีโอกาสลงไปเยี่ยมเยียนสวนผลไม้ของคุณลุงวิเชียรแย้มมาก(http://gotoknow.org/blog/yutkpp/72227) เกษตรกรที่ตำบลมหาชัย อำเภอไทรงามจังหวัดกำแพงเพชร  เพื่อศึกษาเทคนิคการปลูกกล้วยไข่  ซึ่งเป็นพืชสัญญาลักษณ์ของจังหวัดกำแพงเพชร  แต่ขณะนี้พื้นที่การปลูกกล้วยไข่ของจังหวัดกำลังลดลงอย่างมาก  เราก็เลยต้องทำการศึกษาสถานการณ์  ปัญหาอุปสรรค และค้นหาเกษตรกรที่สามารถทำการปลูกกล้วยไข่และยืนหยัดอยู่ได้เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการส่งเสริมการปลูกกล้วยไข่ของจังหวัดกำแพงเพชรต่อไป

          คุณลุงวิเชียรก็เป็นเกษตรกรครหนึ่งที่เป็นเป้าหมายของเราที่จะเข้าไปศึกษาเทคนิคการปลูกกล้วยไข่และสามารถสร้างรายได้ และยืนหยัดอยู่ได้  และขยายพื้นที่ปลูกเพิ่มขึ้นอีก โดยปัจจุบันมีพื้นที่ปลูกประมาณ 13 ไร่  

          สำหรับบันทึกนี้เป็นส่วนหนึ่งของข้อมูลที่ผมและคุณสายัณห์ ปิกวงค์ ได้รับฟังจากการบอกเล่าจากคุณลุงวิเชียร พร้อมนำเดินดูแปลงปลูกกล้วยไข่   มีเทคนิคหนึ่งที่ได้รับการบอกเล่าจากคุณลุงวิเชียรเล่าอย่างภาคภูมิใจว่าเป็นเทคนิคที่เรียกว่า "พี่เลี้ยงน้อง"

  • คุณลุงวิเชียร  แย้มมาก
  • คุณลุงวิเชียรเล่าว่า แปลงกล้วยไข่โดยทั่วๆ ไป ปัจจุบันจะปลูกใหม่โดยใช้หน่อปลูกปีต่อปี  และโคนต้นก็จะมีหน่อกล้วยแทงออกมาหลายๆ หน่อ และชาวสวนจะตัดทิ้งหมด เพื่อไม่ให้แย่งอาหารต้นแม่
  • แต่ในแปลงของคุณลุงวิเชียร จะเหลือหน่อที่สมบูรณ์ไว้ 1 หน่อ เพื่อใช้ทดแทน  ซึ่งในอดีตการปลูกกล้วยไข่ของกำแพงเพชรก็จะใช้วิธีนี้ แต่ปัจจุบันจะมีปัญหากล้วยปีที่ 2 จะไผลผลิตไม่ดี จึงเปลี่ยนมาเป็นการปลูกใหม่ทุกปี
  • เทคนิคของคุณลุงวิเชียร ก็คือการไว้หน่อทดแทน และไว้ให้เร็วกว่าเดิมคือจากเดิมจะเป็นการทดแทนให้ได้ปีต่อปี จากปีหนึ่งให้ผลผลิตปีละ 1 เครือ เป็น 2 ปี ได้ 3 เครือ
  • หากต้นที่สมบูรณ์ก็จะไว้ 2 ต้นคู่กัน เพื่อให้ผลตอบแทนที่เร็วขึ้น
  • สังเกตต้นที่ตกเครือและใกล้จะตัด ก็จะมีต้นกล้วยไข่ทดแทนทุกต้น
  • หลังจากตัดเครือกล้วยเรียบร้อยแล้ว ก็จะตัดต้นกล้วยต้นเดิมโดยเหลือส่วนของต้นกล้วยส่วนใหญ่ไว้ เพื่อให้ต้นพี่เก็บความชื้นไว้เลี้ยงน้องให้เจริญเติบโตขึ้นมาทดแทนต่อไป

          เทคนิค "พี่เลี้ยงน้อง" นี้ ก็เป็นภูมิปัญญาหนึ่งที่เกิดจากการเรียนรู้และจัดการการปลูกกล้วยไข่ ของเกษตรกรที่เกิดขึ้นจากการลงมือปฏิบัติ และผลจากการใช้วิธีนี้ก็คือ

  • ให้ผลผลิตและรายได้ที่มากขึ้น จากผลผลิตกล้วยปีละ 1 เครือ เป็น 2 ปี 3 เครือ
  • การเลี้ยงหน่อที่เร็วขึ้น  เป็นการป้องกันความเสี่ยงจากลม ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญของกล้วยไข่ หากต้นเดิมถูกลมพัดเสียหาย ก็จะมีต้นใหม่ขึ้นมาทดแทนทันที
  • มีกล้วยไข่ให้ผลผลิตเกือบตลอดปี 

          ผมอาจจะบันทึกเรื่องเล่าได้ไม่ละเอียดมากนักนะครับ  แต่จะเรียบเรียงใหม่หลังจากเก็บข้อมูลเทคนิคการปลูกและดูแลกล้วยไข่ของเกษตรกรในจังหวัดกำแพงเพชรท่านอื่นๆ  อีกครั้งหนึ่งแล้วจัดทำเป็นรวมรูปเล่มเพื่อประโยชน์ในงานส่งเสริมการปลูกกล้วยไข่ของจังหวัดกำแพงเพชรต่อไป

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร.ครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก