งานวิจัยชิ้นใหม่ๆ และเรื่องราวสุดประทับใจของหลายครอบครัวกำลังตอกย้ำแนวคิดที่เรียบง่ายแต่ทรงพลังว่า การส่งเสริมให้เด็กๆ ได้ขยับเขยื้อนร่างกายตั้งแต่เล็กๆ ถือเป็นการวางรากฐานสุขภาพที่ดีไปได้นานหลายสิบปี เรื่องราวของครอบครัวแม็คเกอร์ริน ที่หนังสือพิมพ์ Bucks County Herald นำมาถ่ายทอด ชี้ให้เห็นว่าการเข้าร่วมกิจกรรมในชุมชนอย่างงานวิ่ง Sesame Classic สามารถปลูกฝังนิสัยรักการออกกำลังกายให้คงอยู่ไปตลอดชีวิตได้ ในยุคที่วิถีชีวิตสมัยใหม่ทำให้คนส่วนใหญ่นั่งอยู่กับที่มากขึ้น และมีเด็กเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์เท่านั้นที่ได้ออกกำลังกายตามเกณฑ์ที่แนะนำ เรื่องราวเหล่านี้จึงเปรียบเสมือนสัญญาณเตือนสำคัญให้ครอบครัวในประเทศไทยและทั่วโลกหันมาเห็นความสำคัญของการส่งเสริมให้เด็กๆ เริ่มต้นเคลื่อนไหวร่างกายตั้งแต่อายุยังน้อย (Bucks County Herald)

ในบริบทของไทย ที่เด็กๆ ใช้เวลาอยู่หน้าจอมากขึ้นและความกดดันเรื่องเรียนก็เพิ่มสูงขึ้น การออกกำลังกายตั้งแต่เด็กจึงยิ่งทวีความสำคัญ งานวิจัยหลายชิ้นยืนยันว่าเด็กที่ได้เคลื่อนไหวร่างกายเป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็นการลงสนามวิ่งแข่ง หรือแค่ออกไปทำกิจกรรมสนุกๆ กับครอบครัว มีแนวโน้มที่จะเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่ใส่ใจสุขภาพมากกว่า ซึ่งส่งผลดีต่อสุขภาพหัวใจ ช่วยลดความเครียด และทำให้มีความสุขในชีวิตมากขึ้น (WHO, 2019; Mental Health Center Kids) อย่างไรก็ตาม องค์การอนามัยโลก (WHO) พบว่าวัยรุ่นมากถึง 80% ทั่วโลก รวมถึงเด็กๆ จำนวนมากในเอเชีย ยังออกกำลังกายไม่ถึงเกณฑ์ 60 นาทีต่อวันตามที่แนะนำ (WHO, 2019)

ประสบการณ์ของครอบครัวแม็คเกอร์รินที่พากันออกไปวิ่งเป็นประจำ สะท้อนให้เห็นว่าการทำกิจกรรมร่วมกันเป็นกลุ่มช่วยสร้างแรงบันดาลใจและความรู้สึกผูกพันได้เป็นอย่างดี “พอเด็กเห็นพ่อแม่พี่น้องออกกำลังกายเป็นเรื่องปกติ ก็จะช่วยให้กิจกรรมเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันไปเอง” นางสาวจิตติมา ศิริพานิช แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคอ้วนในเด็กจากมหาวิทยาลัยมหิดล อธิบาย “ประสบการณ์ดีๆ ตั้งแต่เด็กนี่แหละค่ะ ที่จะหล่อหลอมให้เขารักการเคลื่อนไหวไปตลอดชีวิต ซึ่งก็สอดคล้องกับงานวิจัยทั่วโลก” (The Aspire Club)

งานวิจัยที่ติดตามผลระยะยาวก็สนับสนุนแนวคิดนี้เช่นกัน งานศึกษาชิ้นหนึ่งพบว่าผู้ใหญ่ที่ยังคงรักษานิสัยออกกำลังกายมาตั้งแต่เด็ก จะมีสุขภาพแข็งแรงกว่า เครียดน้อยกว่า และรู้สึกมีความสุขมากกว่า เมื่ออายุ 25 ปี เทียบกับกลุ่มที่ออกกำลังกายน้อยกว่า (Mental Health Center Kids) การสร้างนิสัยเหล่านี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับแรงจูงใจส่วนตัวเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมและกิจวัตรประจำวันด้วย สำหรับครอบครัวไทย นั่นอาจหมายถึงการหาเวลาพาลูกไปวิ่งเล่นในสวนสาธารณะ การเข้าร่วมกิจกรรมกีฬาในชุมชน หรือแม้แต่การเดินไปตลาดด้วยกัน ทั้งองค์การอนามัยโลกและกระทรวงสาธารณสุขของไทยต่างก็รณรงค์ให้ครอบครัวทำกิจกรรมร่วมกัน เพื่อช่วยแก้ปัญหาโรคอ้วนในเด็กและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่เพิ่มสูงขึ้น

การทำความเข้าใจแนวโน้มนี้สำคัญอย่างยิ่งต่อสุขภาพของเด็กไทย ซึ่งกำลังเผชิญกับปัญหาสุขภาพสองด้าน ทั้งภาวะทุพโภชนาการและโรคอ้วน (MDPI; PubMed: effects of early fitness) พ่อแม่ชาวไทยหลายคนอาจกังวลว่า การให้ความสำคัญกับเรื่องเรียนอาจต้องแลกมาด้วยการลดเวลาวิ่งเล่นของลูก แต่ผลการวิจัยกลับชี้ไปในทางตรงกันข้ามว่า เด็กที่ได้ขยับร่างกายเป็นประจำมักมีผลการเรียนที่ดีกว่า ไม่เพียงแต่สุขภาพกายจะแข็งแรงขึ้นเท่านั้น แต่ยังช่วยให้สมองทำงานได้ดีขึ้น และรับมือกับความเครียดได้ดีกว่าด้วย (Wikipedia: Physical activity and children) ดร. ชัยวัฒน์ จันทร์ทรประภา ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีรวิทยาการออกกำลังกายจากกรุงเทพฯ ให้ความเห็นว่า “ยิ่งเราปลูกฝังนิสัยรักการออกกำลังกายในครอบครัวตั้งแต่เนิ่นๆ ก็เหมือนกับการปลูกต้นไม้ที่ได้รับการดูแลแต่เล็ก จะเติบโตแข็งแรงและหยั่งรากลึกไปตลอดชีวิตครับ”

ในสังคมไทย การละเล่นพื้นบ้านและกิจกรรมตามงานวัดต่างๆ ก็เป็นโอกาสดีที่กระตุ้นให้เด็กๆ ได้เคลื่อนไหวอย่างสนุกสนาน เช่น การวิ่งไล่จับ หรือกีฬาสีที่โรงเรียน การส่งเสริมกิจกรรมเหล่านี้ให้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง โดยเฉพาะในเขตเมืองที่มีพื้นที่สีเขียวน้อย จะช่วยเปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้วิ่งเล่น กระโดดโลดเต้น และหัวเราะไปพร้อมกับผู้ใหญ่ เหมือนกับที่ครอบครัวแม็คเกอร์รินได้สัมผัสในงานวิ่งของชุมชน

เมื่อมองไปข้างหน้า กระแสการออกกำลังกายแบบครอบครัวมีแนวโน้มที่จะได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งโรงเรียน ชุมชน และองค์กรด้านสุขภาพต่างหันมาสนับสนุนกิจกรรมที่พ่อแม่ลูกทำร่วมกัน นอกจากนี้ เทคโนโลยีก็เข้ามามีบทบาทช่วยส่งเสริม เช่น แอปพลิเคชันออกกำลังกาย หรือโปรแกรม “เพื่อนออกกำลังกายเสมือนจริง” ที่ช่วยสร้างความรู้สึกรับผิดชอบร่วมกันในหมู่สมาชิกครอบครัว (PubMed: Virtual Fitness Buddy) ในสังคมไทยที่ความผูกพันในครอบครัวเหนียวแน่นอยู่แล้ว ถือเป็นจุดแข็งที่มีศักยภาพสูงในการนำมาใช้ส่งเสริมสุขภาพของคนในสังคม โดยเฉพาะในยุคที่เทคโนโลยีกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน

สำหรับพ่อแม่และคุณครูในประเทศไทยที่กำลังมองหาแนวทางปฏิบัติ คำตอบที่ชัดเจนคือ เริ่มต้นตั้งแต่เด็ก ทำตัวเป็นแบบอย่าง และทำให้การออกกำลังกายเป็นเรื่องสนุกของทุกคนในครอบครัว อาจเริ่มจากกิจกรรมง่ายๆ เช่น พากันไปวิ่งเล่นที่สวนสาธารณะในวันหยุด เดินเล่นย่อยอาหารหลังมื้อเย็น หรือเข้าร่วมงานวิ่งการกุศลในชุมชน ขณะเดียวกัน โรงเรียนก็ควรสนับสนุนให้เด็กๆ ได้มีโอกาสเคลื่อนไหวร่างกายในระหว่างวันอย่างสม่ำเสมอ เพื่อสร้างพื้นฐานสุขภาพที่ดีรอบด้าน

ท้ายที่สุดแล้ว การส่งเสริมสุขภาพที่ดีตลอดชีวิตให้แก่เด็กๆ ไม่ใช่เรื่องของการบังคับให้ทำตามตารางที่เข้มงวด หรือสร้างแรงกดดันเรื่องการแข่งขัน แต่คือการปลูกฝัง ‘ความรัก’ ในการเคลื่อนไหวร่างกาย ที่จะติดตัวพวกเขาไปตลอดชีวิต เรื่องราวของครอบครัวแม็คเกอร์รินและผลการวิจัยมากมายต่างย้ำเตือนว่า ก้าวแรกนั้นสำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็นก้าวแรกในสนามวิ่ง 5 กิโลเมตรใกล้บ้าน หรือก้าวแรกใต้ร่มเงาไม้ใหญ่ในลานวัดแถวบ้านก็ตาม

หากท่านสนใจคำแนะนำเพิ่มเติม หรือมองหากิจกรรมที่จะช่วยให้ครอบครัวได้ขยับร่างกายไปด้วยกัน ลองติดต่อศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้าน หรือเข้าไปดูข้อมูลในเว็บไซต์ของกระทรวงสาธารณสุข การลงทุนให้เด็กๆ ได้ทำกิจกรรมที่ส่งเสริมการเคลื่อนไหวตั้งแต่วัยเยาว์ คือของขวัญล้ำค่า ที่จะส่งผลดีต่อความสุขและสุขภาพที่แข็งแรงของพวกเขาไปตลอดชีวิต

แหล่งข้อมูลอ้างอิง: