คำว่า18 มงกุฎแต่เดิมหมายถึงวานร 18 มงกุฎทหารเอกของพระรามซึ่งเป็นลิงชั้นนายมีมงกุฎสวม เป็นวานรที่มาจาก 2 เมือง คือเมืองขีดขินของสุครีพ และเมืองชมพูของท้าวมหาชมพู วานรสิบแปดมงกุฎนี้เดิมก็คือเทวดา 18 องค์ที่มาอาสาช่วยพระนารายณ์ตอนอวตารลงมาเป็นพระรามนั้นเอง

ในวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ ตอนทศกัณฐ์ล้ม กล่าวถึง"อัษฎาทศมงกุฎ" ซึ่งหมายถึงสิบแปดมงกุฎไว้ดังนี้

พร้อมอัษฎาทศมงกุฎ

ทหารฤทธิรุทรซ้ายขวา

ทั้งชมพูขีดขินนครา

เฝ้าบาทดาษดาประนมกร

วานร 18 มงกุฎมีดังนี้

1.นิลปานัน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีสำริด แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระราหูจุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

2.นิลเอก เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีทองแดง แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระพินายจุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

3. นิลขัน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีหงดิน แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระพิฆเนศ เทพเจ้าแห่งศิลปะจุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

4.วิสันตราวี เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีลิ้นจี่ แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระอังคาร เทพเจ้าแห่งสงคราม จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

5.โกมุท เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีบัวโรย แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระหิมพานต์ เทพเจ้าแห่งป่าหิมพานต์ จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

6.นิลราช เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีฟ้าอ่อนเจือเขียว แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระสมุทรเทพเจ้าประจำมหาสมุทร จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

7.กุมิตัน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีทองหรือสีเหลืองรง แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระเกตุ เทวดานพเคราะห์ ผู้คุ้มครองสวัสดิมงคล จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

8.นิลปาสัน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีเลื่อมเหลืองหรือสีหมากสุก แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระศุกร์เทพเจ้าแห่งความงาม ความรักและสันติ จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

9.มาลุนทเกสร เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีม่วงครามอ่อน แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระพฤหัสบดีจุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

10.สุรเสน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีแดงเจือเขียว แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระพุธเทพเจ้าแห่งวาจาและพาณิชย์ จุติลงมาพร้อมพระนารายณ์

11.สัตพลี เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีขาวผ่อง แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระจันทร์เทพผู้ให้แสงสว่างในเวลากลางคืน จุติลงมาพร้อมกับพระนารายณ์

12.เกยูร เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีม่วงแก่ แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือวิรุฬหกจตุโลกบาลแห่งทิศใต้จุติลงมาพร้อมกับพระนารายณ์

13.มายูร เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีม่วงอ่อน แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือวิรุฬปักษ์ราชาแห่งนาค จุติลงมาพร้อมกับพระนารายณ์

14.ไชยามพวาน เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีเทา แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระวิศาลเทพบุตรจุติลงมาพร้อมกับพระนารายณ์ ภายหลังได้เป็นมหาเสนาฝ่ายซ้ายของเมืองขีดขิน

15.สุรกานต์ เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีเหลืองจำปา แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระมหาชัยเทพเจ้าแห่งชัยชนะ จุติลงมาช่วยพระนารายณ์ ภายหลังได้ผ่านนครโรมคัล

16.ไวยบุตร เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีเมฆครึ้มฝน แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระพิรุณเจ้าแห่งฝน จุติลงมาช่วยพระนารายณ์

17.พิมลพานร เป็นขุนพลวานรของพนะราม กายสีดำ แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือเทวดานพเคราะห์ เทพเจ้าแห่งการกสิกรรม จุติลงมาช่วยพระนารายณ์

18. เกสรทมาลา เป็นขุนพลวานรของพระราม กายสีเหลืองอ่อน แต่งตัวตามอย่างขุนศึก ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ เดิมคือพระไพศรพณ์เทพเจ้าผู้เป็นใหญ่ในป่า จุติลงมาช่วยพระนารายณ์

สำนวน" สิบแปดมงกุฎ" ปัจจุบันมีความหมายว่า ผู้ที่มีเล่ห์เหลี่ยมมากหรือคนที่หากินในทางมิจฉาชีพ เช่น เป็นนักเลง นักต้มตุ๋น สาเหตุที่ทำให้กลายความหมายมาในทางไม่ดีนั้นมีที่มาจากเหตุการณ์ในสมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีกลุ่มนักเลงการพนันใหญ่ที่ถือว่ามีชื่อเสียงโด่งดังในสมัยนั้น ตามร่างกายจะนิยมสักรูปมงกุฎ จึงเรียกว่าสิบแปดมงกุฎ จากนั้นถ้าใครเป็นนักเลงการพนันก็จะเรียกว่า " สิบแปดมงกุฎ "