ความเป็นมาของคำว่ากระบวนทรรศน์

ความเป็นมาของคำว่ากระบวนทรรศน์

เรียบเรียงโดย ดร.เมธา หริมเทพาธิป

กีรติ บุญเจือ (2545ข, หน้า 183) อธิบายว่า กระบวนทรรศน์เป็นศัพท์ที่บัญญัติขึ้นใหม่ เพื่อแปลคำภาษาอังกฤษว่า Paradigm ซึ่งแผลงมาจากคำภาษาละตินว่า Paradigma และแผลงมาจากภาษากรีกอีกต่อหนึ่งว่า Paradeigma อันเป็นคำนามในภาษากรีก แผลงมาจากคำกริยาว่า Paradiknynai (รูป Infinitive) ประกอบด้วยคำว่า Para หมายถึง ข้างเคียง คู่ขนาน รวมกับคำว่า Deiknynai หมายถึง ชี้ให้ดู แสดง พิสูจน์

Paradiknynai คำกริยาจึงแปลว่า แสดงให้เห็นคู่เคียงกันไป

Paradeigma คำนามจึงแปลว่า แม่แบบ, รูปแบบ (pattern, model)

ประมาณปี ค.ศ. 1475 มีผู้ริเริ่มใช้คำว่า Paradigm ให้มีความหมายว่า รูปแบบหรือ แบบแผน (Publisher Benton 1987, p. 1406) ผู้ที่ริเริ่มใช้คำนี้เป็นคนแรกในวงการวิทยาศาสตร์ ก็คือ Thomas Kuhn (1970) ในหนังสือปรัชญาเชิงประวัติศาสตร์เรื่อง “The Structure of Scientific Revolution” โดยพิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1962 (พิมพ์อีกหลายครั้งในเวลาต่อมา)

หนังสือดังกล่าวได้รับการกล่าวถึงอย่างกว้างขวางในศาสตร์แทบทุกสาขา ในหนังสือนี้ Kuhn ต้องการเสนอว่า การเปลี่ยนแปลงในขั้นที่เรียกว่าเป็นการปฏิวัติในทางวิทยาศาสตร์แขนงต่าง ๆ นั้น มีจุดตั้งต้นอยู่ที่การเปลี่ยนแปลงในกระบวนทรรศน์ เมื่อกระบวนทรรศน์เปลี่ยนไป ก็จะมีผลให้คนเปลี่ยนคำถามในการค้นคว้า และเมื่อคำถามเปลี่ยน ข้อมูลที่ต้องการเพื่อตอบคำถาม ก็เปลี่ยน สิ่งนี้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในเครื่องมือสำหรับการค้นคว้าและวิธีการวิเคราะห์หาคำตอบด้วย สรุปว่า เมื่อกระบวนทรรศน์เปลี่ยน ความคิด พฤติกรรม และกระบวนการวิจัยค้นคว้าทั้งหมดก็เปลี่ยนไป ซึ่งจะนำไปสู่การค้นพบใหม่และความรู้ใหม่ ในมุมมองนี้ การปฏิวัติในวิทยาศาสตร์และศาสตร์อื่น ๆ จะเกิดขึ้นไม่ได้เลย ถ้าไม่มีการเปลี่ยนแปลงในกระบวนทรรศน์ (ชาย โพธิสิตา, 2552, หน้า 62-63)

กล่าวโดยสรุป คำว่า “กระบวนทรรศน์” มีผู้ริเริ่มใช้ประมาณปี ค.ศ. 1475 ส่วนผู้ที่ ให้แนวคิดเกี่ยวกับกระบวนทรรศน์ คือ Thomas Kuhn ทำให้คำว่ากระบวนทรรศน์ถูกนำไปใช้ เป็นประเด็นโต้แย้งที่น่าสนใจในทางปรัชญาเกี่ยวกับการแสวงหาความจริงทางวิทยาศาสตร์ ส่วนในประเทศไทย พบว่า ศาสตราจารย์กีรติ บุญเจือ ราชบัณฑิตสาขาปรัชญา ได้นำแนวคิดนี้ มาใช้ในการตีความเชิงปรัชญา โดยแบ่งกระบวนทรรศน์ออกเป็น 5 ยุค ตลอดทั้งได้ปรับปรุงเรื่อยมาตามลำดับจนถึงปัจจุบัน


ภาพ ดร.เมธา หริมเทพาธิป ถ่ายคู่กับ ศ.กีรติ บุญเจือ ราชบัณฑิตสาขาปรัชญา

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน ปรัชญากระบวนทรรศน์



ความเห็น (0)