"ดอกไม้ไหว" เครื่องหย้องของงามคนล้านนา

การประดับมวยด้วยปิ่น ดอกไม้ไหว ซึ่งทำจากโลหะมีค่า เช่น เงิน ทอง อัญมณี นั้นบ่งบอกถึงฐานะของผู้ใช้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเจ้านายหรือผู้ที่มีฐานะพอสมควร ปิ่นปักผมนั้น คนเหนือเดิมเรียกว่า “หย่อง” เวลาใช้จะมีสายเชือกมัดปลายผมแล้วเสียบตัวปิ่นเข้าไปในมวยผม ปัจจุบันดอกไม้ไหวนิยมใช้ประดับในการแสดงต่างๆ มากกกว่าการที่จะเหน็บดอกไม้ไหวไปวัด ดอกไม้ไหวโลหะมีหลายแบบแต่ที่นิยมมักจะทำดอกที่เป็นช่อ เช่น ช่อดอกเอื้อง ดอกจำปา ดอกสะบันงา เป็นต้น

การไปวัดในวันบุญใหญ่คนสมัยก่อนนิยมนำดอกไม้นานาชนิดที่ปลูกไว้ภายในบริเวณบ้าน ธูป เทียน ใส่สวย(กรวย) ที่ทำมาจากใบตองใส่สลุงเงิน (ขันเงิน) ไปทำบุญที่วัด หญิงสาวชาวล้านนาที่ไว้ผมยาวจะเกล้ามวยผมให้สวยงามและจะนำดอกไม้มาเหน็บกับมวยผมตอนไปวัด ในการเหน็บดอกไม้ไปวัดนั้นเชื่อว่า เพื่อเป็นการบูชาหัวและเพื่อเวลาก้มหัวจะเป็นการบูชาพระเจ้า สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อเรื่องการบูชา "ขวัญ" ของคนในกลุ่มชาวไต-ลาว ที่เชื่อว่าคนเรามีขวัญอยู่ทั้งหมด 32 ขวัญ การประดับดอกไม้จึงเป็นการบูชาขวัญบนกระหม่อมเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ตัว การเหน็บดอกไม้ไหวนั้นสมัยก่อนนิยมใช้ดอกไม้สดหรือดอกไม้ที่มีกลิ่นหอม เช่น ดอกสะบันงา ดอกจำปา จำปี ดอกเก็ตถะหวา ดอกเอื้องแซะ ดอกมะลิ เป็นต้น หรือแม้แต่ดอกส้มโอ ซึ่งในอดีตเป็นดอกไม้หายากของเมืองเหนือ แต่เนื่องจากมีกลิ่นหอมหวานขจรไกล สาวๆ จึงชอบหามาประดับมวยผม ขณะที่เอื้องผึ้งมักใช้ประดับเมื่อมีการฟ้อนและใช้บูชาผีปู่ย่า ส่วนเอื้องแซะที่มีกลิ่นหอมอ่อนๆ มักใช้เป็นเครื่องบรรณาการแด่กษัตริย์

การประดับดอกไม้บูชาขวัญบนกระหม่อมเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ตัว


การประดับมวยด้วยปิ่น ดอกไม้ไหว ซึ่งทำจากโลหะมีค่า เช่น เงิน ทอง อัญมณี นั้นบ่งบอกถึงฐานะของผู้ใช้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเจ้านายหรือผู้ที่มีฐานะพอสมควร ปิ่นปักผมนั้น คนเหนือเดิมเรียกว่า “หย่อง” เวลาใช้จะมีสายเชือกมัดปลายผมแล้วเสียบตัวปิ่นเข้าไปในมวยผม 




ปัจจุบันดอกไม้ไหวนิยมใช้ประดับในการแสดงต่างๆ มากกกว่าการที่จะเหน็บดอกไม้ไหวไปวัด ดอกไม้ไหวโลหะมีหลายแบบแต่ที่นิยมมักจะทำดอกที่เป็นช่อ เช่น ช่อดอกเอื้อง ดอกจำปา ดอกสะบันงา ดอกพิกุล เป็นต้น


เอกสารอ้างอิง

ผศ.มาณพ มานะแซม ภาควิชาศิลปไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน "ดอกไม้ไหว" เครื่องหย้องของงามคนล้านนา



ความเห็น (0)