เจอสุภาษิตสันสกฤตในเว็บไซต์ เห็นว่าน่าสนใจ จึงนำมาเล่าและขยายความให้ฟังตามประสา...

 

काकः कृष्णः पिकः कृष्णः

को भेदः पिककाकयोः।

वसन्तकाले सम्प्राप्ते

काकः काकः पिकः पिकः।।

 

กากะ กฺฤษฺณะ ปิกะ กฺฤษฺณะ

โก เภทะ ปิกกากโยะ ฯ

วสนฺตกาเล สมฺปฺราปฺเต

กากะ กากะ ปิกะ ปิกะ ฯ

 

สุภาษิตนี้แต่งเป็นร้อยกรอง บทละ 4 วรรค วรรคละ 8 คำ(พยางค์)

 

นกคัคคูแซงแซว / Drongo Cuckoo (Surniculus lugubris)

ขอบคุณภาพจาก...

http://www.oknation.net/blog/plains-wanderer/2012/06/24/

 

เนื้อหาเข้าใจง่าย เพราะใช้คำง่ายๆ

 

คำศัพท์

  • กากะ – (รูปเดิม กาก) กา, อีกา (เอกพจน์, ประธาน, นามเพศชาย แต่คงหมายถึง อีกาทั่วไปไม่จำกัดเพศ) คำว่า กา นี้ถือเป็นคำเลียนเสียงธรรมชาติเหมือนภาษาไทยเลย
  • ปิกะ – (รูปเดิม ปิก) นกกาเหว่า (เอกพจน์, ประธาน, นามเพศชาย แต่คงหมายถึง นกกาเหว่าทั่วไปไม่จำกัดเพศ) ศัพท์นี้แปลผ่านภาษาอังกฤษว่า cuckoo ผมเองก็ไม่ทราบว่าภาษาไทยเรียกอะไร ตำราใหม่ส่วนมากทับศัพท์ว่าคัคคู แต่ตำราเก่าว่าดุเหว่า หรือกาเหว่า เอาเป็นว่าเราไม่ได้เรียนเรื่องนก ขอเรียก กาเหว่า ก็แล้วกัน จะได้ศัพท์กลืนๆ หน่อย
  • กฺฤษฺณะ –(รูปเดิม กฺฤษฺณ)  ดำ, มีสีดำ (เอกพจน์, ประธาน, เพศชาย ขยายคำ กากะ, และ ปิกะ)
  • โก – (รูปเดิม ก ตัวเดียว) เป็นสรรพนามใช้ถาม ของนาม เพศชาย เอกพจน์ ที่เป็นประธาน (ในที่นี้ใช้ขยาย เภทะ) แปลว่า อะไร
  • เภทะ – (รูปเดิม เภท มาจากธาตุ ภิทฺ) ความแตกต่าง, การแยกกัน
  • ปิกกากโยะ – เป็นคำสมาสชนิดที่ทั้งสองคำมีความสำคัญเสมอกัน มาจาก ปิก และ กาก รวมกันเป็น ปิกกาก หลายเป็นนามทวิพจน์ (จำนวนสอง) นำไปแจกรูปคำนาม แสดงความเป็นเจ้าของ ก็เป็น ปิกกากโยสฺ หรือ ปิกกากโยะ เมื่ออยู่ในประโยค หมายถึง กาเหว่าและกา
  • วสนฺตกาเล – เป็นคำสมาส (คำประสม) ระหว่าง วสนฺต (ฤดูใบไม้ผลิ) และ กาล (เวลา) เป็น วสนฺตกาล ในที่นี้ลงท้ายว่ากาเล แปลว่า ในเวลาแห่งฤดูวสันต์/ใบไม้ผลิ หรือ ในฤดูใบไม้ผลิ ก็ได้
  •  สมฺปฺราปฺเต – แปลว่า เมื่อถึง (ตัวแกนคือ ธาตุ “ปฺราปฺ” เติม สํ ข้างหน้า = สํปฺราปฺ แล้วเติม “ต”  เป็น สํปฺราปฺต หรือ สมฺปฺราปฺต ก็ได้ แสดงความเป็นอดีต หรือกรรมวาจก (passive voice) แล้วแจกคำนามบอกตำแหน่ง แปลว่าใน/ที่... หรือแปลสำเร็จรูปว่า “เมื่อ...” ในที่นี้แปลว่า เมื่อ...ถูกมาถึง, แปลให้เข้าใจง่ายๆ ก็ว่า เมื่อถึงเวลา นั่นเอง

 

คำแปล

คำศัพท์มีแค่นี้ มาดูกันว่า ร้อยกรองทั้งหมดแปลว่าอะไร

 

กากะ (กา) กฺฤษฺณะ (สีดำ) ปิกะ (กาเหว่า) กฺฤษฺณะ (สีดำ)

โก (อะไร) เภทะ (ความแตกต่าง) ปิกกากโยะ (ของกาเหว่าและกา)

วสนฺตกาเล (ฤดูใบไม้ผลิ) สมฺปฺราปฺเต (เมื่อถึง)

กากะ (กา) กากะ (กา) ปิกะ (กาเหว่า) ปิกะ (กาเหว่า)

 

แปลอีกที

 

กา(มี)สีดำ กาเหว่า(ก็มี)สีดำ

(มี)ความแตกต่างใดระหว่างกาเหว่าและกา

เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิ

กา(ก็คือ)กา กาเหว่า(ก็คือ)กาเหว่า

 

เห็นไหมครับ แปลง่ายๆ แต่เข้าใจยาก ที่เข้าใจยากตรงบรรทัดสุดท้ายนี่แหละ

 

ทำไมฤดูใบไม้ผลิ กาก็คือกา กาเหว่าก็คือกาเหว่า  เราทราบได้อย่างไร

 

มีอรรถาธิบายว่า ปกตินกสองตัวนี้ (คงจะเป็นพันธุ์อินเดีย) หน้าตาคล้ายกัน ดำเหมือนกัน ดูไม่ออก แต่พอถึงวสันตฤดู นกชอบร้องเพลง ทีนี้ล่ะ ตัวไหนเป็นกา ตัวไหนเป็นกาเหว่า ก็ทราบจากเสียงร้องนี่แหละ

 

หรือจะแปลว่า เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิ การ้องกา กา  กาเหว่าร้อง เกาเว่า กาเว่า ก็ได้เหมือนกันนิ...

บางคนบอกว่า พอฤดูใบไม้ผลิ กาส่งเสียง แต่กาเหว่าร้องเพลง ฯลฯ ก็ว่ากันไป

 

หรือใครมีความเห็นอย่างอื่นก็เชิญแถลงได้ครับ สุภาษิตเขาว่ามาสั้นๆ แค่สี่บรรทัด หรือจะมีนัยโยงไปถึงพฤติกรรมของคนด้วยก็น่าจะใช้ได้เหมือนกัน แล้วแต่ใครจะตีความ