4 In 1 ในที่นี้หมายถึง การปฏิรูปการเรียนการสอนด้วยการบูรณาการพันธกิจของมหาวิทยาลัย 4 ประเด็นเข้าด้วยกัน นั่นก็คือ การผลิตบัณฑิต การวิจัย การบริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม

โครงการ “บริการวิชาการด้านสื่อนฤมิตสู่ชุมชนตำบลหนองบัว อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม”  เป็นอีกกิจกรรมหนึ่งตามนโยบาย “1 หลักสูตร 1 ชุมชน”  ที่สะท้อนให้เห็นความพยายามที่จะบูรณาการกระบวนการเรียนรู้ในแบบ 4 In 1 (Four in One)  



กระบวนการเรียนรู้ในแบบ 4 In 1 ในที่นี้หมายถึง การปฏิรูปการเรียนการสอนด้วยการบูรณาการพันธกิจของมหาวิทยาลัย 4 ประเด็นเข้าด้วยกัน นั่นก็คือ การผลิตบัณฑิต การวิจัย การบริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม

 

 

โครงการดังกล่าวฯ ดำเนินการโดยสาขาสื่อนฤมิต (คณะวิทยาการสารสนเทศ) มีอาจารย์กันยารัตน์  ยังมี เป็นผู้รับผิดชอบหลัก  ประกอบด้วยวัตถุประสงค์สำคัญๆ คือการถ่ายทอดความรู้และเสริมสร้างทักษะเกี่ยวกับการผลิตสื่อการเรียนการสอนในชั้นเรียนด้วยโปรแกรม  Adobe Captivates  ซึ่งกระบวนการเรียนรู้ (Learning Process) ที่จัดขึ้นนั้นถูกออกแบบให้เป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน (ลปรร.) ระหว่าง “อาจารย์ นิสิตกับชุมชน”

 

 

ในทางกระบวนการนั้น  เริ่มต้นจากทางสาขาได้จัดกิจกรรม SWOT เพื่อให้เห็นภาพรวมในตัวตนของนิสิตว่ามี “ความศักยภาพ”  ในเรื่องใดบ้าง  จากนั้นจึงนำนิสิตลงมาประชุมร่วมกับชุมชนที่ประกอบด้วยแกนนำ อบต.หนองบัว แกนนำชาวบ้าน และคณะครูในพื้นที่ชุมชนตำบลหนองบัว  เพื่อหารือ (โสเหล่) ร่วมกันเกี่ยวกับประเด็นความสนใจของชุมชน

 

การประชุมดังกล่าวเป็นเสมือนการประชุมเพื่อฟังความคิดเห็น (Public Meeting) เป็นการชี้แจงภาพรวมโครงการและวัตถุประสงค์สำคัญๆ ให้กับชุมชนได้รับรู้ เพื่อนำไปสู่การขับเคลื่อนแบบมีส่วนร่วม (Participation)  โดยเริ่มตั้งแต่ร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมลงมือทำ (Action) และร่วมรับผิดชอบ หรือแม้แต่การปักธงสู่อนาคตในเรื่องของการฟังน้ำเสียงของชุมชนเกี่ยวกับการสานต่อภารกิจ  เพื่อก่อให้เกิดความเข้มแข็งและยั่งยืนด้วยตนเอง  

  • ซึ่งการประชุมในครั้งนั้น  ชุมชนได้ตัดสินใจเลือกที่จะเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพตนเองในเรื่องของการผลิตสื่อด้วยโปรแกรม Adobe Captivates  โดยมีผู้สนใจที่เป็น “ครู” จากสถานศึกษา 7 แห่ง สมัครเข้าร่วมการอบรมจำนวน 2 รุ่น (57 คน)  

 

 


 

อย่างไรก็ดีเป็นที่น่าสังเกตว่าโครงการ “บริการวิชาการด้านสื่อนฤมิตสู่ชุมชนตำบลหนองบัวฯ”  เป็นโครงการที่บูรณาการพันธกิจทั้ง 4 ด้านได้อย่างน่าสนใจ  กล่าวคือ

  • เมื่อได้โจทย์อันเกิดจากความต้องการของชุมชนแล้ว อาจารย์ก็นำโจทย์กลับมาสู่การเรียนการสอนแก่นิสิต เพื่อให้นิสิตมีความรู้ ความชำนาญในเรื่องดังกล่าว
  • รวมถึงการเรียนรู้และเติมเต็มเกี่ยวกับทักษะการถ่ายทอดความรู้ให้กับนิสิต  
  • พร้อมๆ กับการบอกเล่า “บริบท” ของโครงการที่จะทำ และเรื่องราวอันเป็นบริบทของชุมชนให้นิสิตได้มองเห็นภาพที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น

 

ถัดจากนั้นจึงสร้างกลไกให้นิสิตขยับเข้ามาเป็นผู้ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกับอาจารย์  รวมถึงการเปิดพื้นที่ให้ชุมชนได้มีส่วนในการออกแบบการเรียนรู้ร่วมด้วย 

ครั้นถึงวาระการจัดกิจกรรม (ระยะกลางน้ำ)  นิสิตก็ทำหน้าที่เป็น “วิทยากร”  ถ่ายทอดความรู้  และทำหน้าที่อื่นๆ หนุนเสริมกัน เช่น  ฝ่ายเอกสาร  ฝ่ายปฏิคม  ฝ่ายที่พัก ฯลฯ  เรียกได้ว่ามีการแต่งตั้งนิสิตเข้ามาบริหารจัดการโครงการร่วมกับอาจารย์อย่างเป็นรูปธรรม  มีประธาน รองประธาน เลขานุการ เหรัญญิกเลยทีเดียว

ขณะที่อาจารย์ก็ทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงคอยแนะนำและประเมินเสริมพลัง (Empowerment) ให้กับนิสิตเป็นระยะๆ

 

 

 

 

ในทำนองเดียวกันนี้ คณะทำงานในกลุ่มอาจารย์จากสาขาดังกล่าว  ยังมุ่งกระตุ้นให้ครูที่เข้าร่วมอบรมได้ผลิตสื่อด้วยตนเอง  เพื่อให้ตรงกับความวัตถุประสงค์ของรายวิชาที่สอนในชั้นเรียน  รวมถึงให้สอดคล้องกับความต้องการของนักเรียน  เพื่อลดทอนวัฒนธรรมการเรียนรู้เดิมๆ ที่มักใช้สื่อสำเร็จรูปมากจนเกินไป  ซึ่งบางสื่อก็ไม่สอดรับกับบริบทของ “เนื้อหาวิชา” และ “ตัวตน” ของผู้เรียน

 

และที่สำคัญเลยก็คือ  เมื่อ “ครู” สามารถผลิตสื่อมัลติมีเดียเสร็จสิ้นแล้ว  คณะทำงานโครงการจากมหาวิทยาลัยฯ  ยังมีกระบวนการหนุนเสริมให้ครูนำสื่อที่ผลิตขึ้นไปใช้จริงกับผู้เรียนในชั้นเรียนที่ครูสอน  พร้อมๆ กับการติดตามเพื่อให้คำแนะนำแก่ครู เพื่อปรับปรุงแก้ไขให้มีประสิทธิภาพ  และพัฒนากระบวนการเรียนการสอนด้วยสื่อดังกล่าวสู่การ “วิจัยในชั้นเรียน” ควบคู่กันไป  เป็นการพัฒนาศักยภาพของครูในอีกมิติหนึ่ง

 

เช่นเดียวกับคณะอาจารย์จากสาขาสื่อนฤมิตก็จัดวางให้มีกลไกของการ “วิจัย” เข้าไปประเมินหนุนเสริมกระบวนการทั้งหมดด้วยเหมือนกัน โดยเป็นการวิจัยผ่านการบริการวิชาการแก่สังคมในมิติของ “1 หลักสูตร 1 ชุมชน”

 

นอกจากนี้แล้ว ยังมอบหมายให้นิสิตลงสู่ชุมชน เพื่อเรียนรู้ “วิถีวัฒนธรรม”  ด้วยการศึกษาข้อมูลเชิงกายภาพและชีวภาพของชุมชนด้วยตนเอง  โดยการศึกษา รวบรวมข้อมูลอันเป็นบริบทของชุมชนให้เป็นรูปธรรม และหากนิสิตสนใจที่จะนำเรื่องราวในชุมชนแห่งนี้มาเป็น “วัตถุดิบ” ในการผลิตสื่อเพื่อท้องถิ่น ภายใต้ “โปรเจคใหญ่” ที่นิสิตในสาขาทุกคนต้องเรียน

 

 

 

และที่น่าประทับใจเป็นพิเศษก็คือในช่วงพักผ่อน นิสิตได้พยายามสร้างสรรค์กิจกรรม “ลูกฮัก” ขึ้นมาโดยเข้าไปฝากตัวกับชาวบ้าน  หรือคณะครูที่มาอบรม  ซึ่งถือได้ว่าเป็นการสร้างสรรค์กิจกรรมที่หนุนเสริมเข้ามาอย่างมีพลัง เพราะกิจกรรมดังกล่าว จะช่วยให้การอบรมและการเรียนรู้วิถีชุมชนเป็นไปอย่าง "ราบรื่น" และมี “ชีวิต”

 

นี่จึงเป็นกระบวนการที่สะท้อนถึงความพยายามที่จะบูรณาการระบบการเรียนการสอน การวิจัย การบริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมเข้าด้วยกันตามแนวคิด 4 In 1 เสมือนการเพียรพยายามที่จะปฏิรูปการศึกษา  ทั้งในภาพของหลักสูตร กระบวนการ  ผู้สอน/ผู้เรียน และการบริหารจัดการไปพร้อมๆ กัน

 

โดยส่วนตัวผมเชื่อว่า "เริ่มต้นดี ย่อมมีชัยไปกว่าครึ่ง" และสำคัญครั้งนี้ทีมทำงานก็ได้เริ่มต้นจากการเพียรพยายามอย่างเต็มกำลัง  หากยังขับเคลื่อนต่อเนื่อง มีกระบวนการที่ดี  มีการจัดการความรู้ที่ดี "ทำไป ถอดบทเรียนไป" เชื่อเหลือเกินว่า "ความสำเร็จ"  ในกลไก 4 In 1 อยู่ไม่ไกลเกินเอื้อมอย่างแน่นอน

 

 ..ให้กำลังใจกันต่อไป...ครับ...

 

 

หมายเหตุ :

กำหนดการโครงการ "บริการวิชาการด้านสื่อนฤมิตสู่ชุมชนตำบลหนองบัวฯ" โดยการจัดอบรมให้ความรู้และเสริมทักษะในการผลิตสื่อมัลติมีเดียฯ ณ อบต.หนองบัว อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม

1.รุ่นที่ 1 วันที่ 7-9  กรกฎาคม 2555 และ 14-15 กรกฎาคม 2555 เวลา 09.00-16.00 น.
2.รุ่นที่ 2 วันที่ 21-22 กรกฎาคม 2555 และ 28-29 กรกฎาคม 2555เวลา 09.00-16.00 น.