กัณฑ์ที่ ๔ ทวีป
ทวีป คือที่ซึ่งอยู่ในท่ามกลางน้ำในสมุทรชื่อ อันตรีปะ โดยมี มหาทวีปและปริตทวีป ดังนี้
๑)ทวีปใหญ่ หรือมหาทวีป ๔ แห่งคือ บุพวิเทหทวีป อปรโคยานทวีป ชมพูทวีป และอุตรกุรุทวีป โดยแต่ละทวีปมีทวีปเล็ก ๕๐๐ เป็นบริวาร ซึ่งมหาทวีปทั้งสี่นี้ มีขนาดแตกต่างกัน ดังนี้
ก.ชมพูทวีป มีสัณฐานทวีปเหมือนเรือนรถ(เกวียน) มีขนาด ๑๐,๐๐๐ โยชน์ โดยมีที่อยู่ของมนุษย์ ๓,๐๐๐ โยชน์ พื้นน้ำ ๔,๐๐๐ โยชน์ และเป็นป่าหิมพานต์อีก ๓,๐๐๐ โยชน์
ข.อปรโคยานทวีป มีสัณฐานเหมือนกระจกเงา มีขนาด ๗,๐๐๐ โยชน์
ค.บุพวิเทห์ทวีป มีสัณฐานเหมือนอัฒจันทร์ มีขนาด ๗,๐๐๐ โยชน์
ง.อุตรกุรุทวีป มีสัณฐานเหมือนตั่งสี่เหลี่ยม มีขนาด ๘,๐๐๐ โยชน์
หมายเหตุ แม้ดวงหน้าของคนซึ่งอยู่ในทวีปนั้น ๆ และทวีปบริวาร ก็มีสัณฐานเหมือนทวีปนั้น ๆ
๒)ทวีปน้อยหรือปริตทวีป มีประมาณ ๒,๐๐๐ ทวีป มีลังกาทวีป เป็นต้น
๑.ชมพูทวีป
มีนครจำนวน ๖๓,๐๐๐ นคร ๓ หน (๑๘๙,๐๐๐ นคร) มีโทณมุข(บาทนครหรือเมืองเล็ก ๆ อันตั้งล้อมเมืองใหญ่) จำนวน ๙๙ แสนแห่ง (๙,๙๐๐,๐๐๐ แห่ง) มีท่าเรือ ๙๖ แสนโกฏิแห่ง (๙๖ ล้านแห่ง) มีบ่อรัตนะ ๕๖ บ่อ
นครในชมพูทวีป หากแบ่งออกแล้วมี ๒ ประเภทคือ มูลปุระ(นครใหญ่) จำนวน ๒๐ นคร คือ นครพาราณสี สาวัตถี เวสาลี มิถิลา อาฬวี โกสัมพี อุชาชะนี ตักกสิลา จัมปา สาคละ สุงสุมารคีรี ราชคฤห์ กบิลพัสดุ สาเกต อินทปัต อุกกัฏฐา ปาตลีบุตร เชตุดร สังกัสสะ กุสินารา
ส่วนนครเล็ก ๆ นอกจาก ๒๐ นครนอกนี้ เรียกว่า สาขานคร เพราะมีพื้นที่กว้างแค่ ๑ โยชน์
