ในขณะที่สังคมบางส่วนเรียกร้องเพื่อให้มีการเปิดเผยข้อเท็จที่เกิดขึ้นในสังคม และหลายครั้งที่กลุ่มคนในองค์กรเกิดความขัดแย้งเกี่ยวข้อมูล ผลประโยชน์และความต้องการนั้น คำถามที่เรามักจะได้ยินก็คือ "ควรเปิดเผยความจริงให้กระจ่างชัด" เนื่องจากว่าความจริงดังกล่าวจะนำไปสู่ทางออกที่พึงประสงค์ในลักษณะอื่นๆ ต่อๆ ไป อย่างไรก็ตาม บางกลุ่มมักจะไม่ยินยอมที่จะให้ดำเนินการ เพราะมีมายาคติเกี่ยวกับความจริงอย่างน้อยสองประการ
(๑) ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่เคยตายจากโลกนี้ แต่การพูดหรือเปิดเผยอาจจะทำให้เราตายเร็วขึ้น (๒) อย่าพูด หรือเปิดเผยความจริง เพราะความจริงดังกล่าวแม้จะเป็นเรื่องจริง แต่การนำเสนออาจจะนำไปสู่การทำร้าย หรือทำลายซึ่งกันและกัน ฉะนั้น จึงไม่มีประโยชน์อันใดเลยที่จะนำเสนอความจริงดังกล่าว (๓) ความจริงไม่ได้ขึ้นอยู่กับความจริง หรือข้อเท็จจริง แต่ขึ้นอยู่กับว่าใครนำเสนอความจริง
จะเห็นว่า ท่าทีของทั้งสามกลุ่มนี้ มองความจริงประดุจอาวุธยุทโธปกรณ์ที่สามารถนำมาแปลงเป็นเครื่งมืออันร้ายกาจเพื่อใช้ประหัตประหารซึ่งกันและกันได้อย่างน่ากลัว ในขณะที่ฝรั่งมองว่า "พูดหรือนำเสนอความจริงออกมาเถอะ แม้ว่าความจริงดังกล่าวจะทำให้เราต้องเจ็บปวดก็ตาม" แต่ก็มีคำถามว่า "โกหกขาว" เกิดจากสังคมฝรั่งมิใช่หรือ!?!? หรือสังคมเอเซียก็เป็นเช่นนั้น!!!
ศาสนาพุทธนำเสนอว่า "ความจริงนั้น หากพูด เปิดเผย หรือนำเสนอไปแล้ว อาจจะทำให้คนฟัง หรือกลุ่มคนต่างๆ เกิดความรู้สึกว่า ไม่ไพเราะเสนาะหูจนอาจจะทำร้ายกันในขณะนั้น ไม่เหมาะกับกาลเวลา ไม่นำไปสู่การสร้างประสานสามัคคี ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง สังคม ประเทศชาติ และขาดเมตตาจิตในการนำเสนอความจริงโดยมุ่งที่จะทำร้ายบุคคลหรือสังคม ก็ไม่ควรที่จะเปิดเผยหรือนำเสนอความจริง!!!
หากพิเคราะห์ในลักษณะเช่นนี้ดูประหนึ่งว่า ศาสนาพุทธจะนำเกณฑ์ของสัปปุริสธรรมมาจับโดยเน้นถึงการตระหนักรู้ถึงตัวแปรต่างๆ คือ เหตุ ผล ตน ประมาณ กาล ชุมชน และบุคคล
แนวทางเหล่านี้ อาจจะสามารถประนีประนอมได้ หากมีการตกลง หรือมีข้อกติการ่วมกันก่อนที่จะมีการเปิดเผยความจริงว่า หลังจากเปิดเผยแล้วเราควรมีท่าทีอย่างไร หากข้อมูลเป็นเช่นนี้ เราควรเตรียมตัวและเตรียมใจอย่างไร หากข้อมูลเป็นเช่นนี้ เราจะได้รับผลกระทบอย่างไร และจะมีทางออกอย่างไร??? เมื่อผู้มีส่วนเกี่ยวข้องเห็นพ้องต้องกันต่อผลบวกและลบ เราจึงเริ่มกระบวนการค้นหา และเปิดเผยข้อเท็จจริง
ประเด็นหลังนี้ อาจจะสามารถนำมาเป็นแนวทางในการสร้างความปรองดองให้แก่ประเทศของเราได้ คำถามคือ เรากล้า อดทน หรือประสาทแข็งเพียงพอหรือไม่ที่จะเปิดเผย และรับฟังความจริง หรือแท้ที่จริงแล้วเราอาจจะเชื่อตามที่ฝรั่งชอบพูดว่า "บอกความจริงมาเถอะ!!! แม้ความจริงนั้นจะทำให้เราเจ็บปวดก็ตาม" สรุปแล้วประเทศไทย เมื่อค้นหาความจริงกันพบแล้ว เรากล้าที่จะบอกและเปิดเผยความจริงหรือไม่??? หรือเราจะนั่งทับความจริงเอาไว้ และตายไปกับความจริง เพราะ "ความจริงบางบางอย่าง... ต่อให้ตาย!!! ผมก็พูดไม่ได้" หรือ "ความจริงจะปรากฏ!!! เมื่อผมตายไปแล้วเท่านั้น"
