กทม. น้อยๆ นี่เอง - สมุทรปราการ

 

เมื่อ 20 มิย.54 ที่ผ่านมา ทีมเรา (สว. สำนักทันตฯ) ได้มีโอกาสไปเยี่ยมจังหวัดสุมทรปราการ ในเรื่องของการดำเนินสร้างเสริมสุขภาพช่องปากในกลุ่มผู้สูงอายุ กัน วันนั้น หมอชล หมอแบงค์  และทีมงานมานำเข้าชมกิจกรรมค่ะ ... ที่นี่เป็นจังหวัดที่ใหญ่มาก มีกลุ่มคน กิจกรรมที่หลากหลายเพื่อให้บริการคนในพื้นที่

หมอแบงค์เป็นคนนำเสนอข้อมูล บอกว่า สมุทรปราการมี 6 อำเภอ ได้แก่ เมือง บางพลี บางบ่อ บางเสาธง พระประแดง และพระสมุทรเจดีย์ สมุทรปราการเป็นจังหวัดที่มีห้างเยอะที่สุด เป็นห้างใหญ่หลายห้างทีเดียว

ประชากรตามทะเบียนราษฎร์ 1,100,000 คน คาดจริงๆ ล้านแปด มีโรงงานอุตสาหกรรม 6,100 กว่าแห่ง ล่าสุด ประมาณ 8,000 แห่ง ผู้ประกันตนมีห้าแสนคน โรงเรียน 286 แห่ง มีนักเรียนประมาณสองแสนคน มีมหาวิทยาลัยด้วย

ประชากรมีสิทธิ UC หกแสนคน (50% ของประชากรทั้งจังหวัด)

มีหลายโรงพยาบาลเป็น contact กับ สสจ. เช่น เซนทรัลปาร์ค ชัยปราการ เมืองสมุทร ปู่เจ้า จะรับประชากรในพื้นที่ด้วย มีโรงพยาบาลเอกชน 21 แห่ง คลินิกแพทย์ 194 คลินิกทันตกรรม 96 โรงพยาบาลรัฐ มี 5 แห่ง 6 อำเภอ และที่บางพลีกำลังจะขึ้นเป็นโรงพยาบาลทั่วไป มี รพ.สต. 75 แห่ง

ลักษณะ CUP ของสมุทรปราการ มีทั้ง CUP เมือง CUP บางพลี CUP บางบ่อ CUP บางจากพระสมุทร และ CUP เอกชน (เซนทรัลปาร์ค ไชยปราการ) และมี mini CUP อยู่ในอำเภอเมือง มีการบริหารจัดการกันเอง เป็น รพ.สต. แยกออกมา มีบริการ OPD ค่อนข้างครอบคลุม

รูปแบบการบริหารจัดการ UC เป็นการจัดบริการที่หลากหลาย

1. CUP รัฐ + เครือข่าย รพ.สต.
2. CUP เอกชน
         2.1 CUP เอกชน + เครือข่ายคลินิกเอกชน
         2.2 CUP เอกชน + เครือข่ายของตนเอง
3. CUP เอกชน + เครือข่าย รพ.สต. / PCU / สอ.

อัตรากำลัง มีทันตแพทย์ทั้งจังหวัด 47 คน ทันตาภิบาล 59 คน รวม ทันตาแพย์ + ทันตาภิบาล + ผู้ช่วยทันตแพทย์ เกือบ 200 คน

สัดส่วนประชากร : ทันตแพทย์ = 1 : 24,349
ประชากร : ทันตา = 1 : 23,831

สัดส่วนบุคลากรค่อนข้างใหญ่ PCU ค่อนข้างเยอะ งานบริการค่อนข้างหนัก งานส่งเสริมจึงออกยาก แต่พอมีกองทุนทันตกรรม ก็เริ่มมีเงินและเกิดงานที่ต้องคิดเข้าไปด้วย จึงเกิดงานส่งเสริมป้องกัน บวกกับนโยบายของจังหวัด เป็นตัวชี้วัด ทำให้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี ที่จะได้ทำงานด้านบริการ และส่งเสริมป้องกันควบคู่กันไป

ในเรื่องของงานผู้สูงอายุ

ข้อมูลปี 2553

ประชากร 1,150,000 มีสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุ ประมาณ แสนคน ส่วนใหญ่อยู่ที่อำเภอเมือง เกือบ 40% รองลงมาอยู่ที่พระประแดง

ผลการสำรวจทันตสุขภาพในผู้สูงอายุ ปี 2553 พบว่า
- ผู้ที่มีคู่สบฟันหลัง ฟันแท้กับฟันแท้ 4 คู่ขึ้นไป ร้อยละ 12
- ผู้ที่มีคู่สบฟันหลัง ฟันแท้กับฟันเทียม หรือฟันเทียมกับฟันเทียม 4 คู่ขึ้นไป ร้อยละ 14.95
- ผู้ที่มีฟันแท้ใช้งาน 20 ซี่ขึ้นไป ประมาณร้อยละ 24
- ผู้ที่แปรงฟันก่อนนอนด้วยตนเอง หรือผู้ดูแล ร้อยละ 77.44

การดำเนินงานในภาพของจังหวัด มี 5 ขั้นตอน ได้แก่

(1) แผนงาน - ทำเรื่องแผน โครงการ กิจกรรม กำหนดตัวชี้วัด เป้าหมาย
(2) ประสานงาน - มีการชี้แจงระดับ CUP รพ.สต. คปสจ. ผู้บริหาร ประชาสัมพันธ์ให้คลินิกเอกชนที่มาร่วมจัดบริการ ทั้งโครงการฟันเทียม และกลุ่มเป้าหมายหลักต่างๆ
(3) ดำเนินงาน – การรายงานเรื่องผลการดำเนินงานตามโครงการ/แผนงาน กลุ่มเป้าหมายการดำเนินงานต่างๆ
(4) รายงาน – ระบบการรายงาน การพัฒนาคลังฐานข้อมูลจังหวัด ในเรื่องข้อมูล มีเวปไซต์ และ server ดูแลข้อมูลโดยเฉพาะ เพราะว่า จังหวัดมีตัวชี้วัดทุกกลุ่มประมาณ 70 กว่าข้อ และต้องคีย์ข้อมูลส่ง
(5) สรุปงาน – การนิเทศติดตาม เวทีวิชาการ ลปรร.

(1) เรื่องแผนงาน

กรอบงานทันตกรรมปี 2553 ของจังหวัด ตั้งเป้าหมายเชิงผู้สูงอายุ 2 ข้อ คือ

• ร้อยละ 35 ผู้สูงอายุมีฟันถาวรใช้งานอย่างน้อย 20 ซี่
• ร้อยละ 35 ผู้สูงอายุมีคู่ฟันหลัง 4 คู่ขึ้นไป

มี 2 ส่วน คือ ระดับจังหวัด และ 70% ของ CUP ตามกรอบกองทุนทันตกรรม

จังหวัด มี 3 กิจกรรมหลัก คือ

1. กลุ่มกิจกรรมรณรงค์สร้างกระเส มีการรณรงค์มหกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ส่งเสริมทันตสุขภาพกลุ่มผู้สูงอายุ เทิดพระเกียรติในหลวง 84 พรรษา ประมาณ พย.54
2. กลุ่มกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการเข้าถึงบริการทันตสาธารณสุขในพื้นที่ ได้แก่ การจัดบริการร่วม รัฐ เอกชน โครงการฟันเทียม กลุ่มเป้าหมายหลักอื่นๆ เช่น อสม. พระสงฆ์
3. กลุ่มกิจกรรมเพิ่มประสิทธิภาพการบริการ เพื่อสนับสนุนนโยบายเร่งด่วนระดับประเทศ ได้แก่ โครงการรากฟันเทียม เราตั้งงบฯ ในเรื่องของการทำศัลยกรรมเสริมกระดูกเพื่อฝังรากฟันเทียม

CUP มีกิจกรรมหลัก 2 กลุ่ม คือ กิจกรรมในกลุ่มเป้าหมายหลัก และการเพิ่มประสิทธิภาพการบริการ และแก้ไขปัญหาฯ

1. กิจกรรมในกลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มเยาวชนและวัยทำงาน กลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวาน กลุ่มผู้ด้อยโอกาส/ผู้ป่วยเรื้อรัง/ผู้พิการในชุมชน กลุ่ม อสม. และกลุ่มพระสงฆ์

• กิจกรรมในผู้สูงอายุจะมี การจัดบริการชุดสิทธิประโยชน์ โครงการฟันเทียม ชมรมฯ
• กลุ่มเยาวชนและวัยทำงาน มี 3 แห่งทำกลุ่มเยาวชนและวัยทำงาน จะตั้งงบฯ ไว้
• กลุ่ม ผป.เบาหวาน มีทุก CUP เรื่องการให้ทันตสุขศึกษา การสนับสนุนอุปกรณ์ทำความสะอาด แปรงฟัน
• ผู้ด้อยโอกาส/ผู้ป่วยเรื้อรัง/ผู้พิการ ทุก CUP
• กลุ่ม อสม. ทุก CUP
• กลุ่มพระสงฆ์ ทุก CUP

2. การเพิ่มประสิทธิภาพการบริการ และแก้ไขปัญหาฯ กิจกรรมจะมี

• การพัฒนานักวิชาการสาธารณสุขด้านส่งเสริมทันตสุขภาพ (Dental hygienist) อบรม และเข้าทำงานที่ พระประแดง 4 คน พระสมุทร 2 คน อำเภอเมือง 7 คน บางพลี 3 บางบ่อ 2 ทำงานทุกกลุ่มวัย

ผอ.สุธาเสริมแนวคิดให้ว่า “การลด Dental caries ลงได้ เป็นเรื่องของ Plaque control ล้วนๆ เลย ถ้าทำเรื่องของการแปรงฟันได้ดี และสะอาดจริง ฟันผุจะไม่มี เช่น กรณีที่ญี่ปุ่น ใน 20 ปี เขาลดจาก DMFT 5 ซี่ ตอนนี้เหลือ 1.3 ซี่ … ถามเขาว่า Intervention อะไรเป็นหลัก เขาบอกว่า เรื่องของ Plaque control และ hygienist เขาจะสอน วันต่อวัน เป็น individual case ใน health center และกลับไปผู้ปกครองเขาก็ทำได้ และการแปรงฟัน เขาไม่มีเทคนิค คือ อะไรก็ได้ ขอให้ทำให้สะอาด ...”

• เวที ลปรร.
• นิเทศ กำกับ ติดตามใน CUP

การดำเนินงานตาม 3 กิจกรรมหลักในกลุ่มผู้สูงอายุ

1. โครงการฟันเทียม 

• ประชาสัมพันธ์ / ประสาน อสม./เครือข่ายผู้สูงอายุ ค้นหาผู้สูงอายุด้อยโอกาสเพื่อขึ้นทะเบียนใส่ฟันเทียมพระราชทาน
• ผู้สูงอายุได้รับบริการใส่ฟันเทียมพระราชทาน และฟันเทียมบางส่วน

2. ชุดสิทธิประโยชน์

ผู้สูงอายุได้รับบริการตรวจวิเคราะห์สุขภาพช่องปาก และบริการตามชุดสิทธิประโยชน์ ได้แก่ การทำ Plaque control การให้ฟลูออไรด์เฉพาะที่ และการวางแผนการรักษาทางทันตกรรม โดย เจ้าพนักงานทันตฯ

3. ชมรมผู้สูงอายุ

1. ผู้สูงอายุในชมรมได้รับการตรวจ คัดกรอง/ส่งต่อ รับบริการทันตกรรม
2. จัดกิจกรรมกลุ่มผู้สูงอายุ แลกเปลี่ยน เรียนรู้การดูแลสุขภาพช่องปาก
3. ให้ความรู้ ฝึกทักษะการดูแลสุขภาพช่องปากแก่สมาชิกชมรมผู้สูงอายุอย่างสม่ำเสมอ

เป้าหมาย ตัวชี้วัดการดำเนินงาน

1. โครงการฟันเทียมฯ – ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีการสูญเสียฟันบนและฟันล่าง ตั้งแต่ 16 ซี่ขึ้นไป จำนวน 560 ราย
2. ชุดสิทธิประโยชน์ – จำนวนผู้สูงอายุที่ได้รับการบริการตามชุดสิทธิประโยชน์ 50 คน ต่อ ทันตาฯ 1 คน
3. ชมรมผู้สูงอายุ – ร้อยละ 30 ของผู้สูงอายุในชมรมฯ ได้รับการตรวจคัดกรอง / ส่งต่อรับบริการทันตกรรม และจำนวนผู้สูงอายุ 76 ชมรมฯ (ใน รพ.สต.)

(2) การประสานงาน

• ชี้แจงแผนงานโครงการให้พื้นที่ ทั้งผู้ปฏิบัติและผู้บริการ
• ประชาสัมพันธ์โครงการฯ ผ่านช่องทางสื่อ หนังสือ เวปไซต์ Cable TV
• รณรงค์ค้นหา ตรวจคัดกรองผู้สูงอายุ ระดมหา case ทำรากฟันเทียม ฟันเทียมที่ระดับ CUP
• ประชาสัมพันธ์สถานบริการเอกชนเข้าร่วมให้บริการ
• ทำสัญญากับคลินิกเอกชน ในการทำฟันเทียมพระราชทานจำนวน 16 แห่ง และกลุ่มเป้าหมายหลัก 14 แห่ง ได้แก่ หญิงตั้งครรภ์ นักเรียน อสม. ผสส. ผู้ยากไร้

(3) การรายงาน 

ระบบรายงานของจังหวัด เริ่มแรกตั้งแต่การจัดบริการเบื้องต้น จนเรียบร้อย

• ทะเบียนผู้รับบริการทันตกรรม ผู้สูงอายุ
• ทะเบียนการส่งเสริมทันตสาธารณสุข ผู้สูงอายุ
• ระบบสารสนเทศทันตสาธารณสุข ผ่านเวปไซต์
• รง5 - รายงานทันตสาธารณสุขจังหวัด ของจังหวัด online กลุ่มผู้สูงอายุ (รายงานข้อ 52-61) ประกอบด้วย
  52. จำนวนผู้สูงอายุในชมรมผุ้สูงอายุในพื้นที่รับผิดชอบ
  53. ผู้สูงอายุในชมรมที่ได้รับการตรวจคัดกรอง/ส่งต่อบริการทันตกรรม
  54. จำนวนผู้สูงอายุทั้งหมดในพื้นที่รับผิดชอบ
  55. ผู้สูงอายุได้รับบริการส่งเสริม ป้องกันและรักษาทุกสิทธิ
  56. ผู้สูงอายุที่ได้รับบริการตามชุดสิทธิประโยชน์
  57. ผู้สูงอายุใส่ฟันปลอมทั้งปากทุกสิทธิ
  58. ผู้สูงอายุใส่ฟันเทียมมากกว่า 16 ซี่ ทุกสิทธิ
  59. ผู้สูงอายุใส่ฟันเทียมน้อยกว่า 16 ซี่ ทุกสิทธิ
  60. ผู้สูงอายุได้รับบริการใส่ฟันเทียมทุกสิทธิ
  61. จำนวนผู้สูงอายุที่จัดกิจกรรมส่งเสริมการดูแลสุขภาพช่องปากตนเองของสมาชิกชมรม

ตอนนี้ มีเรื่องใหม่ คือ On top ให้หน่วยบริการ โดยดึงข้อมูลจาก รง 5

การไหลของข้อมูล

• เมื่อ รพ.สต.ดำเนินงานแล้ว จะมีงานด้านบริการ และงานด้านส่งเสริมทันตสุขภาพ นำมาลงทะเบียนใน 2 เล่มนี้
• ทุกสิ้นเดือน พื้นที่จะรายงานให้ สสจ. ผ่านเวป ใน 2 หมวด คือ ระบบสารสนเทศสาธารณสุข กับ รง.5

ผลการดำเนินงาน 4 ประเด็นหลัก

• โครงการฟันเทียมพระราชทาน ได้ ประมาณ 65% ส่วนใหญ่ทำเกินเป้า และมีการเพิ่มเป้าทุกปี
• โครงการรากฟันเทียมเฉลิมพระเกียรติฯไ ด้ 113 เกินเป้าหมาย
• โครงการชุดสิทธิประโยชน์ผู้สูงอายุฯ ผู้สูงอายุได้รับการตรวจสุขภาพช่องปาก 1,711 คน ฝึกทักษะ 903 คน ขูดหินปูน 535 คน ทาฟลูออไรด์ 516 คน
• ชมรมผู้สูงอายุต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ทั้งจังหวัด มี 165 ชมรมฯ มีสมาชิกประมาณ 30,000 คน มีชมรมผู้สูงอายุที่ทำกิจกรรม คือ
  - ชมรมผู้สูงอายุ รพ.สมุทรปราการ
  - ชมรมผู้สูงอายุ รพ.สต.เทพารักษ์
  - ชมรมผู้สูงอายุรักบางบ่อ PCU ทรัพย์มั่นคง
  - ชมรมผู้สูงอายุวัดสลุด รพ.สต.วัดสลุด
  - ชมรมผู้สูงอายุราชาเทวะ รพ.สต.ราเทวะ
  - ชมรมผู้สูงอายุบางโฉลง รพ.สต.บางโฉลง
  - ชมรมผู้สูงอายุ รพ.สต.ศีรษะจระเข้น้อย
  - ชมรมผู้สูงอายุ รพ.พระสมุทรเจดีย์
  - ชมรมผู้สูงอายุบางจาก รพ.สต.บางจาก
  - ชมรมผู้สูงอายุบางพึ่ง รพ.สต.บางพึ่ง
  - ชมรมผู้สูงอายุบางยอ รพ.สต.บางยอ
  - ชมรมผู้สูงอายุสำโรงใต้ รพ.สต.สำโรงใต้

กิจกรรมที่ดำเนินงาน

• ผู้สูงอายุ ตรวจคัดกรอง หา case ใส่ฟันเทียม
• อสม. - สุดยอดฟันดี อสม. พบ 220 คน ที่มีฟันที่ไม่ต้องทำอะไรเลย
• พระสงฆ์ บูรณาการกับโครงการหนองน้ำฯ มีการจัดบริการ
• ผู้ป่วยเรื้อรัง มีการตรวจคัดกรองผู้ป่วยเบาหวาน และฝึกทักษะการแปรงฟัน
• ผู้พิการ ฝึกทักษะการแปรงฟัน/กิจกรรมเสริมทักษะ รพ.สมุทรปราการมีการผ่าตัดปากแหว่ง เพดานโหว่ ฝึกทักษะการพูด