"กันภัยมหิดล" เป็นต้นไม้สัญลักษณ์ โดยสมเด็จพระพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ได้ประทานพระกรุณาธิคุณทรงมีพระวินิจฉัยชี้ขาด เป็นต้นไม้สัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัยมหิดล เมื่อวันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๒

ปฐมเหตุ เนื่องในวันครบรอบ 30 ปีแห่งการพระราชทานนามมหาวิทยาลัย ในวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ.2542 มหาวิทยาลัยมหิดลได้จัดการประกวดต้นไม้สัญลักษณ์ด้วยความเห็นที่ว่ามหาวิทยาลัยยังไม่มีต้นไม้สัญลักษณ์ที่เป็นทางการดังเช่นสถาบันการศึกษาอื่นแต่เดิมชาวมหิดลใช้ต้นศรีตรังเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยซึ่งมีเหตุผลกันเป็นเรื่องเล่าต่อกันมาว่าเนื่องจากมีการปลูกต้นไม้ศรีตรังในคณะวิทยาศาสตร์เมื่อเริ่มก่อตั้งเป็นคณะและคณะวิทยาศาสตร์เป็นคณะที่เก่าแก่ที่สุดในมหาวิทยาลัยมหิดลจนกระทั่งเกิดเพลง "ศรีตรัง"ซึ่งเป็นเพลงประจำมหาวิทยาลัยอย่างไรก็ตามไม่มีการประกาศอย่างเป็นทางการว่าต้นศรีตรังเป็นต้นไม้สัญลักษณ์ต่อมาศาตราจารย์สตางค์ มงคลสุขท่านอดีตคณบดีท่านแรกและผู้ก่อตั้งคณะวิทยาศาสตร์ได้ย้ายไปเป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์จึงได้นำต้นศรีตรังไปปลูกที่สงขลา และต้นศรีตรังเจริญงอกงามดีในภาคใต้ออกดอกสะพรั่งยิ่งกว่าในกรุงเทพฯ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ จึงประกาศให้ต้นศรีตรังเป็นต้นไม้สัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ด้วยเหตุของเรื่องที่ไม่มีการยืนยันดังกล่าวทำให้ผู้บริหารของมหาวิทยาลัยมหิดลดำริที่จะหาต้นไม้ใหม่เป็นสัญลักษณ์อย่างเป็นทางการและไม่ซ้ำกับที่อื่นจึงได้ตั้งกฎเกณฑ์การประกวดว่าต้องเป็นต้นไม้ยืนต้นที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศไทยมีความเกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยมหิดล
ในแง่ในแง่หนึ่งและไม่ซ้ำกับพรรณไม้สัญลักษณ์ของสถาบันการศึกษาอื่นในประเทศไทยจากการให้สัมภาษณ์ทางหนังสือพิมพ์ผู้บริหารของมหาวิทยาลัยแสดงความเห็นเพิ่มเติมว่าเดิมทีผู้บริหารต้องการเลือกต้นกันภัยมหิดล เป็นต้นไม้สัญลักษณ์ เพราะมีชื่อดีเป็นสิริมงคล และพบในวิทยาเขตของมหาวิทยาลัยที่จังหวัดกาญจนบุรีแต่ติดด้วยเหตุว่าเป็นไม้เถาจึงอยากจะหาต้นไม้อื่นและถ้าเป็นไม้ยืนต้นที่มีดอกสีน้ำเงินซึ่งเป็นสีของมหาวิทยาลัย และเป็นสีวันศุกร์อันเป็นวันพระราชสมภพของสมเด็จพระบรมราชชนกก็จะเป็นการเหมาะสมอย่างยิ่ง

สุดท้าย มหาวิทยาลัยมหิดลประกาศว่า มีผู้ส่งผลงานเข้าประกวดถึง 202 คนมีต้นไม้ที่ถูกเสนอชื่อ 123 ต้น และตัดสินให้ "กันภัยมหิดล" เป็นต้นไม้สัญลักษณ์โดยสมเด็จพระพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนากรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ได้ประทานพระกรุณาธิคุณทรงมีพระวินิจฉัยชี้ขาดด้วยเหตุผลว่า เป็นต้นไม้ที่พบในประเทศไทย สามารถปลูกได้ง่าย มีนามเป็นมงคลมีชื่อพ้องกับนามมหาวิทยาลัย และมีลักษณะสวยวามแม้จะเป็นไม้เถาแต่ก็สามารถจัดแต่งเป็นทรงพุ่มได้หลายแบบ มีอายุยืนหลายปี และเมื่อเถาแห้งไปก็สามารถงอกงามขึ้นได้ใหม่ ซึ่งความเป็นไม้เถานี้สื่อความหมายถึงความก้าวหน้าและความสามารถในการปรับตัวให้พัฒนาไปตามสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปได้อย่างดี