มาเลิกขวดนมลูกกันเถอะ

เรามักจะพบเห็นเด็กจำนวนมากที่ยังดูดขวดนมจนโต เช่นอายุ 3-6ขวบ ซึ่งเป็นวัยอนุบาลแล้วก็ยังกินขวดนมอยู่ ก็จะตามมาด้วยปัญหาฟันผุ ซึ่งมีสาเหตุมาจากการดูดขวดนมก่อนนอนแล้วหลับคาปาก ( Nursing bottle caries) เด็กกลุ่มนี้่พออ้าปากก็จะเห็นฟันผุทันทีครับ โดยเฉพาะฟันหน้า บ้างก็เป็นสีดำปี๋ บ้างก็ผุเหลือแต่ตอ บ้างก็หลุดไปแล้ว ผมรู้สึกว่าปัจจุบันนี้คุณพ่อคุณแม่จะเลิกขวดนมช้าขึ้นเรื่อยๆและจะพบว่ามันยากขึ้นเรื่อยๆ เช่นกันครับ

 

ควรเลิกขวดนมลูกเมื่อไรด

โดยพัฒนาการตามวัยของเด็กนั้น เขาจะสามารถกินนมจากแก้ว หรือดูดจากหลอดได้ตั้งแต่อายุประมาณ 1 ขวบครึ่งครับ ซึ่งถ้าเราสามารถเลิกขวดนมช่วงนี้ได้ก็จะง่ายมาก และจริงๆ สะดวกด้วยครับ เพราะมีนมกล่องสำหรับเด็กอายุ1 ปี ขึ้นไปมากมายหลายยี่ห้อในซุปเปอร์มาร์เกต เอาหลอดเจาะรูแล้วดูด กินเสร็จก็ทิ้งกล่องไป แต่ปัญหาคือคุณพ่อคุณแม่มักจะเกรงใจลูก สงสารลูก เลยให้ดูดขวดนม จนโต

ทำไมต้องเลิกขวดนมลูก

ก็เพราะขวดนมทำให้เกิดฟันผุในเด็กครับ เหตุผลก็คือก่อนที่เด็กจะเข้านอน พ่อแม่ก็มักจะเอาขวดนมที่ใส่นมอยู่ให้เด็กดูดจนกระทั่งเด็กหลับไป โดยฟันผุจะเกิดขึ้นเมื่อเด็กได้รับของเหลวที่มีรสหวาน แล้วของเหลวนั้นไปสัมผัสกับฟันเป็นระยะเวลาหนึ่ง เชื้อแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในช่องปาก จะอาศัยน้ำตาลที่อยู่ในของเหลวเหล่านี้ สร้างกรดขึ้นมาจำนวนหนึ่ง แต่ละครั้งที่เด็กดูดของเหลวเหล่านี้ กรดที่เกิดจะไปทำอันตรายต่อตัวฟัน เมื่อเหตุการณ์นี้เกิดซ้ำๆหลายๆครั้ง ก็จะเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดฟันผุได้

ความบ่อยในการดูดนมรวมถึงระยะเวลาที่เด็กใช้ในการดูดนมแต่ละครั้ง ก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่จะทำให้เกิดฟันผุได้ ฟันผุที่เกิดในเด็กเล็กโดยมากจะเกิดที่ฟันหน้าบนมากที่สุด อย่างไรก็ตามฟันหน้าล่างและฟันซี่อื่นๆในปากก็สามารถผุตามไปได้ด้วย การที่เด็กกินนมจากแก้วหรือดูดจากหลอด นอกจากจะทำให้ปัญหานี้หมดไป ยังทำให้คุณพ่อคุณแม่สามารถแปรงฟันให้ลูกหลังจากกินนมเสร็จแล้ว หรืออาจให้กินน้ำเปล่าตามเพื่อล้างคราบนมบนผิวฟันก่อนจะเข้านอนได้ แต่ถ้าให้ลูกดูดนมขวดจนหลับ คงไม่มีพ่อแม่คนไหนปลุกลูกขึ้นมาแปรงฟันอีก

 

ฟันน้ำนม มีความสำคัญด้วยหรือ

เป็นความเข้าใจผิดของคนส่วนหนึ่งที่ว่าฟันน้ำนมไม่สำคัญอะไร ถ้ามันผุ เดี๋ยวมันก็หลุดไป ฟันแท้ใหม่ก็ขึ้นมาแทน แต่แท้ที่จริงแล้วฟันน้ำนมนั้นมีความสำคัญมากครับ เด็กทุกคนจำเป็นต้องมีฟันที่แข็งแรง เพื่อที่จะใช้ในการบดเคี้ยวอาหาร พูดคุย และมีรอยยิ้มที่สวยงาม นอกจากนี้ฟันน้ำนมยังมีประโยชน์ในการ ช่วยรักษาเนื้อที่ในขากรรไกร เพื่อให้ฟันแท้ที่ขึ้นมาแทนที่ สามารถขึ้นมาได้อย่างถูกต้องและมีระเบียบ ถ้าเด็กสูญเสียฟันน้ำนมไปก่อนเวลาอันควร ฟันน้ำนมซี่อื่นที่อยู่ข้างๆช่องว่างที่ถูกถอน ก็จะเคลื่อนที่เข้ามาสู่ช่องว่างนั้น เป็นผลให้ฟันแท้ที่จะขึ้นมาไม่มีเนื้อที่เพียงพอ ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เด็กมีฟันเกเมื่อโตขึ้น คิดดูนะครับว่าถ้าเราต้องมาเสียเงินเพื่อจัดฟันตอนโต จะยิ่งสิ้นเปลืองมากขึ้นแค่ไหน

เราจะป้องกันฟันผุได้อย่างไร

คุณพ่อคุณแม่บางคนพอเห็นลูกน้อยเริ่มจะงอแงหรือหงุดหงิด ก็มักจะเอาขวดนม น้ำผลไม้ หรือน้ำหวานต่างๆ จับใส่ในปากเด็กให้เด็กดูด เมื่อเด็กเริ่มมีฟันขึ้นก็จะทำให้เกิดฟันผุได้ง่ายครับ ดังนั้นถ้าเด็กงอแง หงุดหงิด โดยไม่ได้เกิดจากความหิวก็ควรแก้ที่สาเหตุ อาจอุ้มปลอบ หรือถ้าร้องมากก็ให้ดูดขวดนมที่ใส่น้ำเปล่าแทน อีกปัญหาหนึ่งก็คือการที่เด็กตื่นมากินนมกลางคืนครับ ส่วนใหญ่ของเด็กอายุ 3-6 เดือนที่กินนมผสมมักหลับยาวได้ตลอดคืนแล้ว (โดยทั่วไปเด็กที่อายุ4เดือนขึ้นไปมักหลับกลางคืนต่อเนื่องกันได้8ชั่วโมง ) แต่ถ้าพ่อแม่ตอบสนองต่อการตื่นของเด็กด้วยการให้กินนมขวดทุกครั้งที่ร้อง จะทำให้เด็กเชื่อมโยงการร้องกับการกินนม เด็กจะถูกฝึกให้ตื่นขึ้นมากินนมเวลากลางคืนหลายครั้งจนโต

ดังนั้นเราควรพยายามไม่ให้ขวดนม แต่ใช้การปลอบ ตบๆก้นให้หลับต่อ หรือถ้าร้องมากก็ให้ดูดขวดนมที่ใส่น้ำเปล่า ถ้าทำได้อย่างนี้เด็กก็จะไม่ตื่นมากินนมขวดตอนกลางคืนครับ

นอกจากนี้การรักษาสุขอนามัยของช่องปากก็สำคัญ ทุกครั้งหลังการให้นมเด็ก ให้ใช้ผ้าหรือผ้าก็อซที่สะอาด ชุบน้ำหมาดๆแล้วเช็ดไปตรงบริเวณเหงือกของเด็กให้ทั่วทั้งปากครับ เริ่มแปรงฟันให้เด็กทันทีที่ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้นมาในช่องปาก ซึ่งโดยปกติจะเมื่อเด็กอายุได้ 6-9 เดือน ด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์เป็นส่วนประกอบ ร่วมกับการทำความสะอาดและนวดเหงือกให้เด็กในบริเวณที่ฟันยังไม่ขึ้น เริ่มใช้ไหมขัดฟันให้เด็ก เมื่อเด็กมีฟันน้ำนมขึ้นครบทั้ง 20 ซี่แล้ว ซึ่งโดยปกติจะเมื่อเด็กมีอายุครบ 2 ขวบ

ห้ามไม่ให้เด็กหลับในขณะที่ยังมีขวดนมที่บรรจุด้วยนม น้ำผลไม้หรือน้ำหวานอื่นๆอยู่ในปากเป็นอันขาด ถ้ามีความจำเป็นที่จะต้องให้เด็กดูดขวดนมในระหว่างมื้อนม ให้ใส่น้ำเปล่าลงในขวดให้เด็กใช้ดูดแทน หลีกเลี่ยงการใช้ขวดนม ไปบรรจุของเหลวที่มีน้ำตาล หรือเครื่องดื่มอื่นๆที่ไม่ใช่นม ถ้าบริเวณพื้นที่ที่อาศัยอยู่ มีปริมาณฟลูออไรด์ในน้ำที่ไม่เพียงพอ ให้ปรึกษาทันตแพทย์ ถึงวิธีการแก้ไขที่เหมาะสม และเริ่มพาเด็กไปพบทันตแพทย์เมื่อเด็กมีอายุครบ 1 ปีครับ

 

ถ้าลูกติดขวดนมไปแล้ว จะเลิกอย่างไร

ตรงนี้ล่ะครับที่เป็นหญ้าปากคอก จริงๆ ฟังดูง่ายถ้าใครจะแนะนำว่าก็อย่าให้ลูกกินนมขวดสิ พูดง่ายแต่ทำยากครับ เพราะจะตามมาด้วยลูก ร้องกวน ไม่ยอมนอน บางคนพูดขอร้องชวนให้พ่อแม่ใจอ่อนเช่น " สงสารหนูเถอะ นะ อีกครั้งเดียว หนูหิว อยากดูดนม " วิธีเลิกขวดนม พอจะสรุปได้เป็น2 วิธีหลักๆ ครับ

วิธีที่1 ตัดเลย โดยคุณพ่อคุณแม่ต้องหนักแน่นและตั้งใจมั่นที่จะเลิกขวดนมลูก อาจอธิบายบอกลูกสั้นๆ และแนะนำให้เก็บขวดนม อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับนมขวดเช่นจุกนม ที่นึ่งขวดนม เข้าตู้หรือเข้าห้องเก็บของให้ลูกเห็น เปรียบเหมือนพระเจ้าตากสินมหาราชทุบหม้อข้าวเพื่อตีเมืองจันทบุรีเลยครับ คือเป็นสัญญาณบ่งบอกความตั้งใจมั่นที่จะทำ และเมื่อลูกขอดูดขวดนมคุณพ่อคุณแม่ก็ต้องไม่ใจอ่อน อาจอธิบายความสั้นว่า ลูกโตแล้ว ถึงเวลาต้องเลิกขวดนมแล้ว ต้องเผื่อใจและเวลาไว้เลยครับว่าลูกจะร้องไห้งอแง และปัญหาหลักจะอยู่ที่มื้อก่อนนอน ถ้ายื่นแก้วนม หรือนมกล่องให้แล้วลูกไม่ยอมกิน ก็เก็บ ลูกอาจร้องเป็นชั่วโมง ไม่ยอมนอน อาจต้องนอนดึกบ้างก็ต้องอดทนครับ เด็กบางคนก็เพลียหลับไปเอง หลังจากนั้น2-3 คืน เด็กส่วนใหญ่ก็จะเริ่มปรับตัวได้ ยอมกินนมจากแก้วหรือดูดหลอดเองครับ บางคนอาจง่ายกว่าที่พ่อแม่คิด แต่ถ้าลูกร้องๆ แล้วพ่อแม่ใจอ่อนยอมเอาขวดนมมาให้กิน ก็จะเลิกไม่ได้สักทีครับ

วิธีที่2 เป็นวิธีที่เหมาะสำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่ต้องการเลิกแบบค่อยเป็นค่อยไป คืนแรกให้ลูกกินนมก่อนนอนโดยกินจากแก้วหรือดูดหลอด แต่ยังอนุญาตให้ลูกดูดขวดนมที่ใส่น้ำเปล่าจนหลับได้ เพราะเด็กที่ติดขวดนมส่วนใหญ่ต้องการดูดขวดนมก็เพื่อกระตุ้นให้ตัวเองหลับ หลังจากนั้นอีก2-3 คืนจึงค่อยๆให้เลิกดูดขวดนมไป

 

ทั้ง2 วิธี ต้องการความหนักแน่น มั่นคงจากคุณพ่อคุณแม่ครับ เมื่อลูกร้องขอขวดนม ต้องคิดในใจว่าเราไม่ได้ทำร้ายจิตใจเขา แต่กำลังจะช่วยให้เขาสุขภาพปากและฟันที่ดีขึ้น และเมื่อลูกยิ่งโตขึ้นเท่าใดก็ยิ่งเลิกยากขึ้นเท่านั้น ดังนั้นเมื่อลูกถึงวัยอันควรแล้ว เรามาเลิกขวดนมกันเถอะครับ

.. กมล แสงทองศรีกมล

กุมารแพทย์ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น

kamolss@hotmai