การตีกลองน้ำก็คือการเล่นน้ำให้สนุก ๆ ในแหล่งน้ำชนบทภาคอีสาน  ใช้สองมือตีน้ำกดมือลงไปในน้ำให้ดัง  ตุ้ม  ตุ้ม..  ปุ๋ม  ปุ๋ม ก็เรียกว่าตีกลองน้ำ  หรือการตีน้ำให้ลมเข้าไปในผ้าถุงจนถุงโป่งพองลม  เรียกตีอีโป่ง  สำหรับสาว ๆ เล่นน้ำ  ก็เรียกว่าตีกลองน้ำ  คือเรียกเอาตามกิริยาใช้มือตีน้ำแล้วดังตุ้ม ๆ ว่าเหมือนการตีกลอง (ตบกลองก็เรียก)

มีคำกล่าวถึงการตีกลองน้ำในสารานุกรมภาษาอีสาน-ไทย-อังกฤษ โดย ปรีชา  พิณทอง (2532: 374) กล่าวถึงการตีกลองน้ำในความหมายที่เก่าซึ่งผมก็ไม่เคยได้เห็นมาก่อนว่า "กลองน้ำเป็นกีฬาโบราณประเภทหนึ่ง  เปิดโอกาสให้ชายหนุ่มหญิงสาวได้ใกล้ชิดจับมือถือแขนกันโดยเสรี  การเล่นชายหนุ่มหญิงสาวลงไปในน้ำ  ใช้มือของตนทั้งสองข้างตีน้ำให้มีเสียงดัง  ร้องเพลงตีกลองน้ำว่า.. ตีกลองน้ำดังมาเตอะเติ่น  เตอะเติ่นเตอะเติ่น  ตีบาดยาวยาวตีคราวเยิ่นเยิ่นตีเอิ้นบ่าวมา  ตีช้าช้าเอิ้นบ่าวไทไกล  จนว่าใบบัวเพลินปิ่นเวินอยู่ในน้ำ.."

ศัพท์ที่ควรรู้  1)  ไท : ชาว, พวก, กลุ่ม  บ่าวไทไกลจึงหมายถึงชายหนุ่มที่เป็นชาวต่างหมู่บ้านไกล     2)  ปิ่น : หมุน, หัน  เช่น กังหัน เรียกว่า หมากปิ่น  3)  เวิน : ลอย (ลอยในน้ำหรืออากาศก็ได้ เช่น นกบินเวินอยู่เทิงฟ้า : นกบินลอยอยู่บนฟ้า) (ศัพท์ยากๆ คำอื่นได้อธิบายในบันทึก ตีกลองน้ำ (1) ไว้แล้วครับ)

สังเกตุคำว่า "เตอะเติ่น" ในความหมายของท่านปรีชา  พิณทอง  กับคำว่า "เติดเติ่น" ที่ผมใช้ในบันทึกตีกลองน้ำ (1) อันเดียวกันครับ  เพียงแต่ในความที่เป็นกลอนลำแม่บทหนึ่งของลำเพลิน  ซึ่งเป็นการร้องลำที่ใช้พิณ, แคน และกลอง เล่นใส่กันในฝ่ายดนตรี  โดยพิณพระเอกของดนตรีจะมีเสียงเอกลักษณ์ว่า โตดตง  โตดตีตง...  เวลาหมอลำเพลินลำกลอนตีกลองน้ำจึงออกเสียง "เตอะเติน"  ว่า "เติดเติน ๆ" ไปในตัว

โดยความหมายคำว่า เตอะเติ่น นอกจากหมายถึงเสียงน้ำดังเวลาใช้มือตีตามที่กล่าวมาแล้ว  คำนี้หมายถึงคำขยายการหัวเราะชอบใจมาก ๆ และหัวเราะคราวละหลาย ๆ คนไปเรื่อย ๆ  เช่น คำว่า  เบิ่งตลกหนิงหน่องหัวเตอะหัวเติ่น (ดูตลกหนิงหน่องแล้วหัวเราะงอหาย) หรือ หัวเตอะเติ่น (ภาษาอีสาน  หัวเราะ พูดว่า หัว พยางค์เดียว)

                                                    Sany0521

ศิลปินตลกอีสาน หนิงหนอง (เพชรพิณทอง) ท่านหนิงหน่องนอกจากการแสดงตลกอีสาน  ท่านก็เป็นศิลปินหมอลำชั้นครูคนหนึ่ง  กับครูชาในห้องบันทึกเสียงแห่งหนึ่ง

การตีกลองน้ำเป็นการเรียกการเล่นน้ำแบบชนบทอีสานโบราณให้สนุกสนาน  จนเป็นกลอนลำในลำเพลิน  ผมเองก็ใช้ความจำในบทลำตีกลองน้ำนี่เองมาฝึกหัดดีดพิณตามคำร้อง "ตีกลองน้ำดังมาตุ้มเติ่น" จะได้โน้ตว่า "ลา ลา ซอล ลา ที ซอล มี" (สมัยหัดเล่นไม่รู้โน้ตอาศัยคลำไปตามบทลำอย่างนี้แหละครับ หมอพิณ หมอแคนสมัยเก่าทั้งหลาย)

เล่ามายาววันนี้ผมอยากเสนอปริศนาภาษิตอีสานโบราณบทที่ว่า "เตอะเติ่นวังเวินเตอะเติ่น  ผู้สาวตีกลองน้ำยามมื้อแลงเตอะเติ่น  แม่เจ้าเอิ้นเอาแล้วก็บ่มา" ครับ

ศัพที่ควรรู้  1)  ยามมื้อแลง : ในที่นี้หมายถึงเวลายามบ่ายจวนค่ำ  แลง: ค่ำ  ข้าวแลงคือข้าวมื้อเย็น    2)  เอิ้น: เรียก   (ส่วนวังเวินได้อธิบายในบันทึกแรกแล้ว)

ความหมายที่นอกจากฟังจากลำเพลินสนุก ๆ แล้ว  ในความเป็นภาษิตสอนใจท่านกล่าวว่า

1.  เตอะเติ่นวังเวินเตอะเติ่น ได้แก่  วังกิเลสพันห้า  ตัณหาร้อยแปดของมนุษย์โลก

2.  ผู้สาวตีกลองน้ำยามมื้อแลงเตอะเติ่น  ได้แก่  หนุ่มสาวหรือปวงชนทั้งหลาย  พากันลุ่มหลงอยู่ในกองกิเลสนั้น

3.  แม่เจ้าเอิ้นเอาแล้วก็บ่มา  ได้แก่  พระสงฆ์องค์เจ้าเทศนาตามหลักคำสอนของพระพุทธเจ้าสั่งสอนคนทั้งหลาย  ให้รู้จักบาปบุญคุณโทษ  แต่ก็ยังมีคนไม่เชื่อฟังหรือประพฤติตาม

พอสรุปได้ว่า  "วังวนแห่งกิเลสตัณหาของมนุษย์  มีมากมายนับร้อยแปดวังวนกิเลส  พันห้าวังวนตัณหา  อันหนุ่มสาวหรือปวงชนทั้งหลายพากันลุ่มหลงอยู่ในกองกิเลสตัณหานั้น  มิใยที่พระสงฆ์องค์เจ้าจะเทศนาตามหลักคำสอนของพระพุทธเจ้า  สั่งสอนให้คนทั้งหลายรู้จักบาปบุญคุณโทษ  แต่ก็ยังมีคนไม่เชื่อฟังหรือประพฤติตาม  จนเกิดความทุกข์ไปทั่วแผ่นดิน"

กิริยาการเล่นน้ำของสาว ๆ ชาวอีสานด้วยความสนุกสนาน  กับความหมายแห่งปริศนาภาษิตการตีกลองน้ำก็มีดังนี้  ขอขอบคุณทุกท่านครับ