อนุทิน #119658

นิรุกติศาสตร์ในปฏิสัมภิทา ๔ 

สืบเนื่องจากคืนวันศุกร์ที่ ๑๓ มกราคม ๒๕๕๖ ฝันถึงท่านจิตร ภูมิศักดิ์ จึงได้ค้นคว้าพอสมควรเกี่ยวกับประวัติ ทราบว่าความเชี่ยวชาญด้านหนึ่งของท่านคือนิรุกติศาสตร์  ผู้รู้ใกล้ตัวของข้าพเจ้ากล่าวเป็นปริศนาให้ข้าพเจ้าเรียนรู้วิถีที่ท่านเคยเป็น...และกล่าวว่านิรุกติศาสตร์เป็นหนึ่งในปฏิสัมภิทา ๔ 

จึงค้นคว้าข้อมูลมาเก็บไว้ศึกษา

[155] ปฏิสัมภิทา 4 (ปัญญาแตกฉาน - analytic insight; discrimination)
 1. อัตถปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในอรรถ, ปรีชาแจ้งในความหมาย, เห็นข้อธรรมหรือความย่อ ก็สามารถแยกแยะอธิบายขยายออกไปได้โดยพิสดาร เห็นเหตุอย่างหนึ่ง ก็สามารถแยกแยะอธิบายขยายออกไปได้โดยพิสดาร เห็นเหตุอย่างหนึ่ง ก็สามารถคิดแยกแยะกระจายเชื่อมโยงต่อออกไปได้จนล่วงรู้ถึงผล - discrimination of meanings; analytic insight of consequence)
 2. ธัมมปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในธรรม, ปรีชาแจ้งใจหลัก, เห็นอรรถาธิบายพิสดาร ก็สามารถจับใจความมาตั้งเป็นกระทู้หรือหัวข้อได้ เห็นผลอย่างหนึ่ง ก็สามารถสืบสาวกลับไปหาเหตุได้ - discrimination of ideas; analytic insight of origin)
 3. นิรุตติปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในนิรุกติ, ปรีชาแจ้งในภาษา, รู้ศัพท์ ถ้อยคำบัญญัติ และภาษาต่างๆ เข้าใจใช้คำพูดชี้แจ้งให้ผู้อื่นเข้าใจและเห็นตามได้ - discrimination of language; analytic insight of philology)
 4. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณ, ปรีชาแจ้งในความคิดทันการ, มีไหวพริบ ซึมซาบในความรู้ที่มีอยู่ เอามาเชื่อมโยงเข้าสร้างความคิดและเหตุผลขึ้นใหม่ ใช้ประโยชน์ได้สบเหมาะ เข้ากับกรณีเข้ากับเหตุการณ์ - discrimination of sagacity; analytic insight of ready wit; initiative; creative and applicative insight)

แหล่งข้อมูลจากพจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรมพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)  http://www.84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=155


ปฏิสัมภิทา 4 นั้น โดยความหมายสูงสุดแล้ว  เป็นคุณสมบัติของพระอรหันต์ประเภทสัมภิทัปปัตโตคือบรรลุปฏิสัมภิทา 4 แต่ถ้าโดยเนื้อหาแล้ว มีอยู่แก่คนในระดับที่ลดหลั่นลงมา  แหล่งข้อมูลจาก http://www.bp-smakom.org/bp_school/social/BUDDA/Patisampita4.htm


หนังสือนิรุกติศาสตร์ โดยเสฐียรโกเศศ (พระยาอนุมานราชธน) ดาวน์โหลดหนังสือได้ที่นี่  http://www.openbase.in.th/files/satienbook065.pdf

                                                                                               ๑๔ มกราคม ๒๕๕๖

เขียน:
แก้ไข:

ความเห็น (0)