การที่สัตว์จะกำเนิดในภพใดจึงขึ้นอยู่กับกรรมของแต่ละบุคคลเป็นเกณฑ์ ดังพุทธวจนะที่เรามักจะได้ยินเสมอว่า

“กมฺมุนา วตฺตตี โลโก” โลกย่อมเป็นไปตามกรรม ซึ่งก็มาจากมัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ดังที่อ้างมาแล้ว

************************************************

เรื่องกรรมมีการอธิบายไว้มากมายหลายแห่งทั้งในพระไตรปิฎก อรรถกถา แต่ในปฏิจจสมุปบาทกรรมเป็นเพียงส่วนหนึ่งในกระบวนการแห่งปฏิจจสมุปบาท ซึ่งแสดงถึงกระบวนการทำกรรมและการให้ผลของกรรม ตั้งแต่กิเลสเป็นเหตุให้ทำกรรม จนถึงวิปาก ถ้าเข้าใจปฏิจจสมุปบาทดีแล้วก็จะเข้าใจกฎแห่งกรรมได้ชัดเจนไปด้วย

ในเรื่องกฎแห่งกรรมมีความสลับซับซ้อนเข้าใจยาก และถือเป็นหลักคำสอนสำคัญอีกอย่างหนึ่งของพระพุทธศาสนา จะนำเสนอเป็นเรื่องเฉพาะในโอกาสต่อไป