สมาชิก
แลกเปลี่ยน

พระ พระภิกษุ พระสงฆ์ และพระภิกษุสงฆ์

 พระ ภิกษุ สงฆ์ 

มีกัลยาณมิตรถามมาว่า พระภิกษุกับพระสงฆ์ต่างกันอย่างไร ? ... ผู้เขียนก็จะต่อยอดเล่าถึงคำเหล่านี้ทั้งหมดในคราวเดียวกันพอได้ใจความคร่าวๆ...

คำว่า พระ มาจากบาลีว่า วระ ซึ่งเราแปลกันว่า ประเสริฐ .. แต่คำว่า ประเสริฐ ก็ยังคงเป็นคำสันสกฤต (บาลีใช้ ปสิฎฐะ) ดังนั้น คำว่า วระ หรือ พระ นี้ ถ้าจะถือความเป็นคำไทยแท้ก็น่าจะหมายถึง เลิศ, ดี, เยี่ยม, ควรแก่การยกย่อง, ควรแก่การเชิดชู, ... ทำนองนี้

คำว่า พระ ในภาษาไทย เรานิยมใช้เป็นคำนำหน้านามทั่วๆ ไป ทำนองเดียวกับคำว่า นาย นาง ความ อัน คุณ ท่าน ... ทำนองนี้ ... แต่เมื่อเรียกนักบวชในพระพุทธศาสนาซึ่งเป็นที่เคารพนับถือของคนทั่วๆ ไป เราก็นิยมเรียกว่า พระ สั้นๆ ... ซึ่งบางโอกาสก็มักเรียกเต็มๆ ได้ว่า พระภิกษุ พระสงฆ์ หรือ พระภิกษุสงฆ์ ....

.......

คำว่า ภิกษุ เรียกตามบาลีว่า ภิกขุ ซึ่งพระบรมศาสดาทรงนำมาใช้เรียก นักบวช ผู้เป็นสาวกของพระองค์... และยังมีคำอื่น ที่ใช้เรียกนักบวชในสังคมอินเดีย เช่น โยคี ยติ อาชีวก นิครนถ์....

คำว่า ภิกขุ (ภิกษุ) ตามวรรณคดีบาลี ท่านขยายคำแปลไว้หลากหลาย จะนำมาเล่าเพียง ๒ ความหมาย กล่าวคือ

ภิกฺขติ สีเลนาติ ภิกฺขุ (ปุคฺคโล) อันว่า บุคคลใด ย่อมขอโดยปกติ ดังนั้น อันว่า บุคคลนั้น ชื่อว่า ภิกขุ (ผู้ขอโดยปกติ)

ตามนัยนี้ ภิกขุ มาจากรากศัพท์ว่า ภิกขะ (ขอ) ลง รู ปัจจัย (ภิกขะ + รู = ภิกขุ)... เมื่อแปลตามอรรถวิเคราะห์เบื้องต้นก็จะได้ความหมายว่า ผู้ขอโดยปรกติ ...

วฎฺฎสํสาเร ภยํ อิกฺขติ สีเลนาติ ภิกขุ (ปุคฺคโล) อันว่า บุคคลใดย่อมเห็น ซึ่งภัย ในวัฎฎสงสารโดยปกติ ดังนั้น อันว่า บุคคลนั้น ชื่อว่า ภิกขุ (ผู้เห็นภัยในวัฎฎสงสารโดยปรกติ)

ตามนัยนี้ ภิกขุ มี ภยะ เป็นบทหน้า (ภยะ ลบ ย.ยักษ์ คงเหลือแต่ ภะ) ผสมกับรากศัพท์ว่า อิกขะ (เห็น) ลง รู ปัจจัย (ภยะ -ภ + อิกขะ + รู = ภิกขุ)... เมื่อแปลตามอรรถวิเคราะห์เบื้องต้นก็จะได้ความหมายว่า ผู้เห็นภัยในวัฎฎสงสารโดยปกติ ... 

อนึ่ง คำว่า ภิกขุ (ภิกษุ) มักจะใช้เรียกรายบุคคล ถ้าหลายรูปก็จะเพิ่มปริมาณว่า ภิกษุทั้งหลาย หรือ ภิกษู ๕๐๐ รูป ... ทำนองนี้

......

คำว่า สงฆ์ ความหมายโดยทั่วไปก็คือ หมู่ คณะ พวก กลุ่ม .. แต่ตามพระวินัยกำหนดภิกษุตั้งแต่ ๔ รูปขึ้นไปว่า สงฆ์ .. ซึ่งเป็นการกำหนดจำนวนภิกษุในการทำสังฆกรรม ดังนี้

  • จตุวรรค     คือ ภิกษุ ๔ รูปขึ้นไป
  • ปัญจวรรค คือ ภิกษุ ๕ รูปขึ้นไป
  • ทสวรรค    คือ ภิกษุ ๑๐ รูปขึ้นไป
  • วีสติวรรค  คือ ภิกษุ ๒๐ รูปขึ้นไป

ส่วนรายละเอียด ประเภทใดทำกรรมอะไรได้บ้างนั้น เป็นรายละเอียดปลีกย่อยตามพระวินัย...โดยสงฆ์ตามนัยเบื้องต้นนี้เรียกว่า สมมติสงฆ์ คือ กำหนดเอาจำนวนภิกษุเป็นเกณฑ์ ...

อีกนัยหนึ่ง เรียกว่า อริยสงฆ์ หมายถึง ผู้บรรลุธรรมตั้งแต่ละดับชั้นโสดาบันขึ้นไปจนถึงอรหันต์ ... อริยสงฆ์ ตามนัยนี้ ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นภิกษุ กล่าวคือ ใครก็ได้ผู้ได้บรรลุธรรมตามนัยแห่งพระพุทธศาสนาก็จะได้ชื่อว่า สงฆ์ ....

คำว่า สงฆ์ ตามนัยแห่งอริยสงฆ์นี้ ในวรรณคดีบาลีมีการตั้งอรรถวิเคราะห์ความหมายดังต่อไปนี้....

สํโยชนํ ฆาเตตีติ สงฺโฆ (ปุคฺคโล) อันว่า บุคคลใด ย่อมฆ่าซึ่งสังโยชน์ ดังนั้น อันว่า บุคคลนั้น ชื่อว่า สงฆ์ (ผู้ฆ่าซึ่งสังโยชน์) ...

ตามนัยนี้ สงฆ์ มาจาก สังโยชน์ เป็นบทหน้า (ลดรูปเหลือเพียง สัง) .. ผสมกับ หนะ รากศัพท์ แปลว่า ฆ่า (หนะ รากศัพท์นี้ แปลงเป็น ฆาตะ หรือ ฆะ ได้ตามหลักไวยากรณ์).. ลง อะ ปัจจัย (สังโยชนะ - สัง + หนะ - ฆะ + อะ = สงฆ์)... ดังนั้น สงฆ์ ตามนัยนี้จึงแปลว่า ผู้ฆ่าซึ่งสังโยชน์ ..

อนึ่ง คำว่า สังโยชน์ เป็นชื่อของกิเลส ซึ่งอาจแปลได้ว่า กิเลสเครื่องร้อยรัดหรือประกอบสัตว์ไว้ในภพเพื่อมิให้หลุดพ้น ..ประมาณนี้..

.....

ภิกษุสงฆ์ เป็นคำสมาส แปลว่า หมู่แห่งภิกษุ ดังอรรถวิเคราะห์ว่า

ภิกฺขูนํ สงฺโฆ ภิกฺขุสงฺโฆ อันว่าหมู่แห่งภิกษุทั้งหลาย ชื่อว่า ภิกษุสงฆ์ (หมู่แห่งภิกษู)

ดังนั้น สงฆ์ ในคำว่า ภิกขุสงฆ์ จึงแปลว่า หมู่ คณะ กลุ่ม หรือพวก เป็นต้นเท่านั้น... มิได้หมายถึงภิกษุโดยเฉพาะ.. เพราะมีคำว่า ภิกษุ ยืนยันอยู่ด้านหน้าแล้ว... ประมาณนี้

...........

พระ พระภิกษุ พระสงฆ์ และพระภิกษุสงฆ์ ในภาษาไทย เราก็เข้าใจกันว่าหมายถึงอะไร.. แม้การใช้อาจไม่ค่อยถูกต้องตามนัยเดิมบ้าง.. แต่เมื่อมีผู้สื่อออกไปแล้ว ผู้รับสื่อสามารถเข้าใจความหมายนั้นได้ทันที  ก็ถือว่าสำเร็จประโยชน์ของการสื่อความหมายแล้ว ... ประมาณนี้

แต่ผู้ที่ใช้ได้ถูกต้องเหมาะสมก็ควรแก่การยกย่องเชิดชู มิใช่หรือ ? 

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย 

· คำสำคัญ: พระสงฆ์ พระ พระภิกษุ พระภิกษุสงฆ์ 
· หมายเลขบันทึก: 96147 · เขียน:  
· ความเห็น:
4
 · อ่าน: แสดง 
· สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ
 แจ้งลบ
 
 แจ้งลบ
บันทึกก่อนนี้
บันทึกใหม่กว่า
เบิร์ด
เขียนเมื่อ Mon May 14 2007 19:17:46 GMT+0700 (ICT)

กราบนมัสการพระคุณเจ้าค่ะ

ขอบคุณสำหรับการอธิบายความหมายของคำว่าพระ  พระภิกษุ  พระสงฆ์และพระภิกษุสงฆ์ค่ะ..เบิร์ดจะระวังเวลาใช้และมีแนวทางในการอธิบายให้กับผู้อื่นต่อไปค่ะ

กราบสามครั้งค่ะ

BM.chaiwut
เขียนเมื่อ Mon May 14 2007 20:24:12 GMT+0700 (ICT)
P

อนุโมทนา.... 

เจริญพร

BM.chaiwut
เขียนเมื่อ Mon May 14 2007 23:01:49 GMT+0700 (ICT)
P

 เจริญพร

เก่งสะเมื่อไหร
IP: xxx.27.61.154
เขียนเมื่อ Sun Oct 04 2009 16:11:55 GMT+0700 (ICT)

นอนภาษาของพระสงฆ์เขียนยังไงครับ     ตอบผมด่วน

อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
ไม่อนุญาตให้แสดงความเห็น
{{ kv.current_user.preferred_name }} - เพิ่มความเห็นเพิ่มความเห็น
 ใส่รูปหรือไฟล์