โพธิปักขิยธรรม

 โพธิปักขิยธรรม หรือ โพธิปักขิยธรรม 37 เป็นธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือ เกื้อกูลแก่การตรัสรู้ เกื้อหนุนแก่อริยมรรค มี 37 ประการ 

โพธิปักขิยธรรม

โพธิปักขิยธรรม หรือ โพธิปักขิยธรรม 37 เป็นธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือ เกื้อกูลแก่การตรัสรู้ เกื้อหนุนแก่อริยมรรค มี 37 ประการคือ

  • สติปัฏฐาน 4 
  • สัมมัปปธาน 4 
  • อิทธิบาท 4 
  • อินทรีย์ 5 
  • พละ 5 
  • โพชฌงค์ 7 
  • มรรคมีองค์ 8

โพธิปักขิยธรรม ในบางแห่งตรัสหมายถึงโพชฌงค์ 7[1] เช่น 

"ภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน? คือ สัทธินทรีย์ เป็นโพธิปักขิยธรรมย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์ ... สมาธินทรีย์ ...ปัญญินทรีย์ เป็นโพธิปักขิยธรรม ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้." 

"ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสัตว์ดิรัจฉานทุกจำพวก สีหมฤคราช โลกกล่าวว่า เป็นยอดของสัตว์เหล่านั้น เพราะมีกำลัง มีฝีเท้า มีความกล้า ฉันใด บรรดาโพธิปักขิยธรรม ทุกอย่าง ปัญญินทรีย์ เรากล่าวว่า เป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความ ตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน."

ส่วนที่ตรัสถึงโพธิปักขิยธรรม 37 ประการโดยตรง เช่น "ภิกษุเป็นผู้มีธรรมงามอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ประกอบด้วย ความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการเนืองๆ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีธรรมงามอย่างนี้แล ภิกษุเป็นผู้มีศีลงาม มีธรรมงาม ด้วยประการดังนี้[2] ฯ"


โพธิปักขิยธรรม เรียกอีกอย่างหนึ่งว่าสามัคคีธรรมมี ๓๗ ประการคือ 

๑. สติปัฏฐาน ฐานเป็นที่กำหนดของสติ
๑.๑การตั้งสติกำหนดพิจารณากาย (กายานุปัสสนา)
๑.๒การตั้งสติกำหนดพิจารณาเวทนา(เวทนานุปัสสนา)
๑.๓การตั้งสติกำหนดพิจารณาจิต (จิตตานุปัสสนา)
๑.๔การตั้งสติกำหนดพิจารณาธรรม (ธรรมานุปัสสนา) 


๒.สัมมัปปธาน หลักในการรักษากุศลธรรมไม่ให้เสื่อม
๒.๑การเพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในตน (สังวรปธาน)
๒.๒การเพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว(ปหานปธาน)
๒.๓การเพียรสร้างกุศลให้เกิดขึ้นในตน(ภาวนาปธาน)
๒.๔การเพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้ว ไม้ให้เสื่อมไป(อนุรักขปธาน) 


๓.อิทธิบาท เป้าหมายของความเจริญ
๓.๑ความชอบใจทำ พอใจรักใคร่ในสิ่งนั้น(ฉันทะ)
๓.๒ความแข็งใจทำ เพียรหมั่นประกอบในสิ่งนั้น(วิริยะ)
๓.๓ความตั้งใจทำ เอาใจฝักใฝ่ในสิ่งนั้น ไม่ทอดทิ้งธุระ(จิตตะ)
๓.๔ความเข้าใจทำ การใช้ปัญญาพิจารณาไตร่ตรองหาเหตุผลในสิ่งนั้น(วิมังสา) 


๔.อินทรีย์
๔.๑ให้เกิดความเชื่อ (ศรัทธา)
๔.๒ให้เกิดความเพียร (วิริยะ)
๔.๓ให้เกิดความระลึกได้ (สติ)
๔.๔ให้เกิดความตั้งมั่น (สมาธิ)
๔.๕ให้เกิดความรอบรู้ (ปํญญา) 


๕.พละ กำลัง
๕.๑ความเชื่อ (ศรัทธา)
๕.๒ความเพียร (วิริยะ)
๕.๓ความระลึกได้ (สติ)
๕.๔ความตั้งมั่น (สมาธิ)
๕.๕ความรอบรู้ (ปํญญา) 



๖.โพชฌงค์ องค์แห่งการตรัสรู้
๖.๑มีความระลึกได้ (สติ)
๖.๒มีความพิจารณาในธรรม (ธัมมวิจยะ)
๖.๓มีความเพียร (วิริยะ)
๖.๔มีความอิ่มใจ (ปีติ)
๖.๕มีความสงบสบายใจ (ปัสสัทธิ)
๖.๖มีความตั้งมั่น (สมาธิ)
๖.๗มีความวางเฉย (อุเบกขา) 


๗.มรรค หนทางดับทุกข์
๗.๑ใช้เพื่อเห็นชอบ คือ เห็นอริยสัจ (สัมมาทิฏฐิ)
๗.๒ใช้เพื่อดำริชอบ คือ ดำริละเว้นในอกุศลวิตก (สัมมาสังกัปปะ)
๗.๓ใช้เพื่อเจรจาชอบ คือ เว้นจากวจีทุจริต(สัมมาวาจา)
๗.๔ใช้เพื่อทำการงานชอบ คือเว้นจากกายทุจริต (สัมมากัมมันตะ)
๗.๕ใช้เพื่อทำอาชีพชอบ คือ เว้นจาก การเลี้ยงชีพในทางที่ผิด(สัมมาอาชีวะ)
๗.๖ใช้เพื่อเพียรชอบ คือ สัมมัปปธาน (สัมมาวายามะ)
๗.๗ใช้เพื่อระลึกชอบ คือ ระลึกในสติปัฏฐาน ๔(สัมมาสติ)
๗.๘ใช้เพื่อตั้งใจมั่นชอบ คือ เจริญฌานทั้ง ๔ (สัมมาสมาธิ) 



[แก้]อ้างอิง

^ สํ.มหา.๑๙/๑๐๒๓-๑๐๒๔/๓๐๑ ^ ขุ.ขุ.๒๕/๒๗๗/๓๐๓ พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์". พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม".

ขอขอบคุณ วิกิพีเดีย

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย 

 คำสำคัญ (keywords): โพธิปักขิยธรรม 
 หมายเลขบันทึก: 520385
 เขียน:  
 ดอกไม้:  ความเห็น:  อ่าน: คลิก 
 สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง
 แจ้งลบ
 
 แจ้งลบ

ความเห็น

ทิมดาบ
เขียนเมื่อ Fri Feb 22 2013 22:20:26 GMT+0700 (ICT)

เป็นยอดหลักธรรมที่ควรปฏิบัติมากครับอาจารย์

ภูสุภา
เขียนเมื่อ Sat Feb 23 2013 18:45:54 GMT+0700 (ICT)

 ค่ะ ควรปฏิบัติเนือง ๆ เป็นอาจิณและตลอดเวลา แต่ ยากค่ะ

 อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
 ไม่อนุญาตให้แสดงความเห็น
{{ kv.current_user.preferred_name }} - เพิ่มความเห็นเพิ่มความเห็น
 ใส่รูปหรือไฟล์
 
บันทึกก่อนนี้
บันทึกใหม่กว่า