สมาชิก
ตำหนิบนองค์พระ เป็นการเจตนา หรือความบังเอิญ
จากการศึกษาพระเนื้อดินผิวแกร่ง ที่เป็นทั้งดินเผาสุกแบบพระรอด และดินดิบ(หรือ ไม่สุก) แบบพระผงสุพรรณ
ผมได้มีข้อสงสัยเป็นอย่างมากๆเลยว่า เส้นลวดลายบนผิวพระที่ละเอียดมากๆ ขนาดเล็กกว่า 0.5 มม.
เช่น เนื้อเกิน เส้นลวดลายเล็กๆ และเส้นน้ำตกบนผิวพระ
จะปรากฎอยู่ในพระทุกองค์ในกลุ่มเดียวกัน ทั้งๆที่โดยภาพรวมนั้น น่าจะมาจากคนละแม่พิมพ์
สำหรับพระเนื้อไม่แกร่งนั้น เส้นลวดลายจะหายไปหมด ไม่ปรากฎบนผิวพระ
ตอนแรกผมก็ไม่สงสัยมาก คาดว่าจะมาจากแม่พิมพ์เดียวกัน
แต่พอมีพระหลายองค์ที่รูปลักษณ์ต่างๆกัน และพยายามดูๆไปเพื่อศึกษาลักษณะต่างๆ ให้มากกว่าที่ตำราเขียนไว้
- ก็พบอยูในพระทุกองค์ในกลุ่มเดียวกัน เช่น หน้าแก่ ก็จะมีลวดลายเหมือนกันหมด
- ไม่ว่าจะเป็นหน้าแก่แบบไหน ที่น่าจะมาจากคนละแม่พิมพ์กัน (โดยสังเกตจากลักษณะสำคัญ เช่น พระพักตร์ ฯลฯ)
จึงค่อนข้างประหลาดใจมากๆ ว่าลักษณะนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร
พระกรุแต่ละกลุ่มพิมพ์ จะมีเส้นลวดลายละเอียดมากเหมือนๆกัน ที่ไม่น่าจะเป็นความบังเอิญได้
- เหตุที่จะเป็นไปได้อีกประการหนึ่งก็คือ การกดพิมพ์แต่ละครั้ง ทำให้ได้รูปพระพักตร์ไม่เหมือนกัน
- ที่น่าจะเป็นไปได้น้อยมาก
ดังนั้น
จะเป็นไปได้ไหมว่า เป็นเจตนาของช่างแกะแม่พิมพ์ที่จะสร้างร่องรอยไว้บนผิวพระ คล้ายๆเป็นสัญญลักษณ์ประจำตัว หรือลายมือตัวแทนของตัวเองไว้
แต่ข้อนี้ก็ไม่น่าจะเป็นไปได้อีกเช่นกัน เพราะเส้นสาย จุดตำหนิต่างๆ มีรูปลักษณ์เฉพาะ และมีรายละเอียดมากเกินกว่าจะทำได้เหมือนกันทุกครั้ง
ความเป็นไปได้อีกทางหนึ่งก็คือ
- การทำเส้นลวดลายพื้นฐานไว้บนผิวพระ
- ที่น่าจะบังเอิญ เพราะเป็นร่องรอยที่ละเอียดมาก
- แล้วนำแมพิมพ์นั้นมาเป็นต้นแบบของพระพิมพ์นั้นๆ ให้ได้หลายแม่พิมพ์ (บล็อก) ในกลุ่มเดียวกัน
- เพื่อสร้างพระจำนวนมากได้อย่างรวดเร็ว
- เพราะไม่น่าจะมีแค่แม่พิมพ์เดียว ที่ต้องจะรอหรือใช้เวลานานมากเกินไป
- และการทำแม่พิมพ์ใหม่ พิมพ์พระจะเพี้ยนไปบ้าง แต่เส้นน้ำตก และรายละเอียดต่างๆ บนผิวน่าจะยังปรากฎอยู่บนผิวพระ
เช่น
ผงสุพรรณหน้าแก่ทั้งหมด ก็จะเริ่มจากแม่พิมพ์เดียวกัน หรือ
พระรอดพิมพ์ใหญ่ทั้งหมดก็จะมาจากแม่พิมพ์เดิมเดียวกัน
ถ้าเป็นในแนวทางนี้ก็น่าจะเป็นความบังเอิญที่ใช้ต้นแบบเดียวกัน
ที่น่าจะเป็นไปได้มากที่สุด
ใครคิดว่าอย่างไรครับ
ลักษณะคลื่นและเส้นลวดลายมาตรฐานในซอกมุมต่างๆของพระผงสุพรรณหน้าแก่
ลักษณะซุ้มโพธิ์และเส้นสายรายละเอียด ที่เป็นเอกลักษณ์ของพระรอดพิมพ์เล็ก
ลักษณะซุ้มโพธิ์ และเส้นสาย ที่เป็นเอกลักษณ์ของพระรอดพิมพ์ใหญ่
