สมาชิก
แลกเปลี่ยน

ประเพณีการเลี้ยงปู่ตาและเลี้ยงผีตาแฮก

ผีปู่ตา และผีตาแฮก

 

 

   

                             ศาลปู่ตา 

  ดอนปู่ตาที่ชาวบ้านให้ความเคารพนับถือและจะมีพิธีเลี้ยงปู่ตา

 

    puta.jpg

                              เฒ่าจ้ำ

  

   เฒ่าจ้ำ นอกจากจะมีหน้าที่ดูแลศาลปู่ตาให้เรียบร้อยเป็นประจำอยู่แล้ว ยังมีหน้าที่ เป็นคนกลางในการติดต่อระหว่างปู่ตากับชาวบ้าน

   

 

 ประเพณีการเลี้ยงปู่ตา
          ปู่ตา   หมายถึง คนสองจำพวกที่เป็นบรรพชนของชาวอีสาน คำว่า ปู่ หมายถึง ปู่และย่า ที่เป็นพ่อแม่ของพ่อ ส่วนคำว่า ตา หมายถึง ตาและยายที่เป็นพ่อแม่ของแม่ เมื่อบรรพบุรุษสองสายนี้ล่วงลับไปหลายชั่วอายุคน จนไม่สามารถที่จะจำชื่อได้ ลูกหลานรุ่นหลัง ๆ จึงเรียนเป็นกลาง ๆ ว่า ปู่ตา
ทำไมจึงมีการเลี้ยงปู่ตา
           การเลี้ยงปู่ตา เป็นการทำบุญอุทิศส่วนกุศลส่งไปให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปเพราะเมื่อปู่ตามีชีวิตอยู่นั้น ได้สร้างคุณงานความดีไว้กับลูกหลาน และสังคมมากมายหลายประการ เช่น ให้การเลี้ยงดูอบรมสั่งสอนให้เป็นคนดี สะสมสาธารณสมบัติไว้เพื่อลูกหลาน เพื่อแสดงถึงกตัญญูกตเวที จึงมีการเลี้ยงปู่ตาสืบต่อไปเป็นประเพณี
          ประเพณีการเลี้ยงปู่ตาจะกระทำพร้อมกันทั้งหมู่บ้าน กำหนดเวลาเลี้ยงปู่ตามักจะทำระหว่างเดือน ๖ - ๗ ชาวบ้านจะเลี้ยงปู่ตาก่อนที่จะเลี้ยงตาแฮก สถานที่เลี้ยงปู่ตาก็คือ "คอนปู่ตา" อันเป็นสถานที่ปู่ตาสิงสถิตย์อยู่ ชาวบ้านแทบทุกหมู่บ้านจะเลือกป่าไม้ใกล้หมู่บ้านเป็นที่ปลูกหอหรือโฮงให้ปู่ตาอยู่ ภายในหอปู่ตานั้น จะประกอบด้วยรูปปั้นปู่ตา แท่นบูชา ข้าทาสชายหญิง รูปปั้นช้าง ม้า วัว ควาย หอก พวงมาลัย ดอกไม้ ธูปเทียน ผู้ที่ดูแลรักษาหอปู่ตาเรียกว่า “ เฒ่าจ้ำ ” คำว่า "จ้ำ" มาจากคำว่า" ประจำ" เฒ่าจ้ำ นอกจากจะมีหน้าที่ดูแลศาลปู่ตาให้เรียบร้อยเป็นประจำอยู่แล้ว ยังมีหน้าที่ เป็นคนกลางในการติดต่อระหว่างปู่ตากับชาวบ้าน เฒ่าจ้ำจึงคล้ายกับทหารคนสนิทของปู่ตา ใครทำอะไรผิดประเพณี ปู่ตาโกรธก็จะบอกผ่านเฒ่าจ้ำไปยังบุคคลที่กระทำผิด ปู่ตาต้องการให้ชาวบ้านปฏิบัติอย่างไร ก็จะบอกผ่านเฒ่าจ้ำไป ชาวบ้านจะติดต่อกับปู่ตาโดนตรงไม่ได้
           "ดอนปู่ตา" นั้น จะเป็นบริเวณป่าสงวนที่ชาวบ้านเคารพเกรงกลัวมาก ใครจะไปตัดโค่นต้นไม้ ยิงสัตว์ในเขตดอนปู่ตาไม่ได้ ท่านจะโกรธเพราะถือว่าล่วงเกินบริวารท่าน ปู่ตาจะบันดาลให้ผู้ที่ล่วงเกินมีอันเป็นไป เช่น เจ็บไข้ได้ป่วย ประกอบการงานไร้ผล ดังนั้น การที่ชาวบ้านเคารพปู่ตา จึงเป็นการอนุรักษ์ป่า และอนุรักษ์สัตว์ ในเขตดอนปู่ตาได้เป็นอย่างดี


   พิธีเลี้ยงปู่ตา
           

      ในระหว่างเดือน ๖ - ๗ เฒ่าจ้ำจะเป็นผู้กำหนดเอาวันใดวันหนึ่ง ในช่วงนี้เป็นวันเลี้ยงปู่ตา เมื่อกำหนดวันได้แล้ว เฒ่าจ้ำก็จะบอกชาวบ้านให้ตระเตรียมอาหารคาวหวานมาเลี้ยงปู่ตา พร้อมทั้งแนะนำให้ชาวบ้านสะเดาะเคราะห์ร้ายของครอบครัวตนเองไปให้พ้นด้วย พิธีสะเดาะเคราะห์นั้นทำได้โดยมีเครื่องสงเคราะห์ ซึ่งก็คืออาหารหวานคาวบรรจุลงในกระทงกาบกล้วยรูปสามเหลี่ยม วิธีทำกระทงกาบกล้วยให้มีรูปร่างตามที่ต้องการ ทำได้โดยใช้ไม้ไผ่เป็นโครง ภายในกระทงจะคั่นให้เป็นช่อง ๙ ช่อง แต่ละช่องจะบรรจุ หมาก ๑ คำ บุหรี่ ๑ มวน เมี่ยง ๑ คำ ขนมต้ม ๑ ชิ้น ข้าวดำ ข้าวแดงอย่างละก้อน กระทงรูปสามเหลี่ยมจะเป็นเครื่องส่งเคราะห์ร้ายของครอบครัวไปให้พ้น


เครื่องเซ่นปู่ตา

      ได้แก่ น้ำหอม ดอกไม้ ธูปเทียน เหล้าโรง ไก่ต้ม ไข่ต้ม เมื่อถึงวันเลี้ยงปู่ตา ในตอนเช้าชาวบ้านจะร่วมกันบูรณะดอนปู่ตาให้เป็นระเบียบ เช่น ช่วยกันถางหญ้า จัดแท่นบูชา เปลี่ยนเครื่องนุ่งห่ม หรืออาจจะซ่อมแซมหอปู่ตาให้ดีกว่าเดิม โดยการเปลี่ยนเสามุงสังกะสีใหม่ เป็นต้น เมื่อจะเริ่มพิธีเลี้ยงปู่ตา เฒ่าจ้ำก็จะนำเครื่องเซ่นและกระทงสงเคราะห์วางบนแท่นบูชา เสร็จแล้วเฒ่าจ้ำจะแบ่งอาหารที่ชาวบ้านนำไปเซ่นออกเป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งให้ลูกหลานเอากลับไปบ้าน อีกส่วนหนึ่งมอบให้ปู่ตา หลังจากเซ่นปู่ตาเสร็จแล้ว ชาวบ้านก็จะนำน้ำหอมที่บูชาปู่ตามาสาดกัน เพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่า ปู่ตาประทานความร่มเย็นมาให้แล้ว เมื่อถึงเวลาบ่าย เฒ่าจ้ำจะเข้าไปในหมู่บ้าน เพื่อเยี่ยมเยียนชาวบ้านแต่ละครัวเรือน เจ้าของบ้านที่เฒ่าจ้ำไปเยี่ยมก็จะสรงน้ำแก่เฒ่าจ้ำ...

 

 

                   ประเพณีเลี้ยงผีตาแฮก

  

                      ศาลผีตาแฮก

      เป็นผีประจำท้องไร่ท้องนา ถือกันว่าเป็นผีที่ปกปักรักษาพืชสวนไร่นา และทำให้ข้าวกล้า เจริญงอกงาม อุดมสมบูรณ์ การทำนาจะได้ผลดี จึงมีการเซ่นไหว้ผีตาแฮกทุกปี ปีละ ๒ ครั้ง คือ ก่อนลงมือปักดำ และหลังการเก็บเกี่ยว ฉะนั้นในที่นาของแต่ละคนจะมีที่ที่ให้ผีตาแฮกอยู่ ซึ่งบางคนอาจปลูกกระท่อมหลังเล็ก ๆ บางคนจะปักเสาเป็นสัญลักษณ์ว่าที่ตรงนี้คือ ที่อยู่ของผีตาแฮก หรือบางแห่งจะทำรั้วถี่ ๆ ล้อมบริเวณใดบริเวณหนึ่งไว้ ซึ่งชาวบ้านจะทราบดีถึงที่อยู่ของผีตาแฮกนี้

       พิธีกรรมที่ปฏิบัติเกี่ยวกับผีตาแฮก

  การเลี้ยงผีตาแฮก เลี้ยง ๒ ครั้ง คือ
๑. เลี้ยงก่อนทำการปักดำ
๒. เลี้ยงหลังการเก็บเกี่ยว
สิ่งที่จะนำไปเลี้ยง หรือเซ่นไหว้ มีดังนี้
๑. เหล้า ๑ ขวด
๒. ไก่ต้มสุกพร้อมเครื่องใน ๑ ตัว
๓. ดอกไม้ ธูป เทียน หมาก พลู บุหรี่
๔. น้ำ ๑ ขวด แก้ว ๒ ใบ
๕. กระติ๊บข้าว ๑ กระติ๊บ

        วิธีเลี้ยงผีตาแฮก

เมื่อเตรียมสิ่งที่จะเลี้ยงไว้เรียบร้อยแล้ว เอาใส่ตะกร้านำไปในที่ที่เป็นที่อยู่ของผีตาแฮก แล้วจัดแต่งสำรับที่นำมา จัดใส่ถาด เหล้าเปิดฝา กระติ๊บข้าวเหนียวเปิดออก น้ำและเหล้ารินใส่แก้วคนละใบ จุดเทียน ตั้งไว้พร้อมกับกล่าวเชิญชวนให้ผีตาแฮกมารับ หรือมากินของเซ่นไหว้ที่นำมาพร้อมกับบนบานให้ข้าวกล้าในนาของตนอุดมสมบูรณ์ ถ้าหากเลี้ยงหรือเซ่นไหว้หลังการทำนาก็จะเป็นการกล่าวคำขอบคุณผีตาแฮกที่ทำ ให้การทำนาประสบผลสำเร็จด้วยดี กะเวลาพอประมาณก็นำสำรับที่เตรียมไปเลี้ยงคนในครอบครัวที่ไปเลี้ยงผีตาแฮ กด้วยก็เป็นอันเสร็จพิธี...

 

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย 

บันทึกก่อนนี้
บันทึกใหม่กว่า
· คำสำคัญ: ความเชื่อ 
· หมายเลขบันทึก: 361171 · เขียน:  
· ดอกไม้:
1
 · ความเห็น:
24
 · อ่าน: แสดง
· สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน
แจ้งลบ
แจ้งลบ
หมออนามัย
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 05:19:29 GMT+0700 (ICT)

สวัสดีค่ะ

  • ว้าว! มาอ่านเป็นคนแรกเลย
  • ขอบคุณที่บันทึกเรื่องราวเหล่านี้ไว้
  • ให้ได้อ่านเป็นอาหารสมอง
  • พิธีกรรมลักษณะนี้มีเกือบทุกแห่ง
  • แตกต่างกันก็แต่ชื่อที่เรียก
  • และวิธีปฏิบัติ
  • แต่จุดมุ่งหมายนั้นคล้าย ๆ กัน
  • สร้างความสามัคคีในหมู่คณะ
  • ให้รู้จักสำนึกบุญคุณ
  • และรักษาสิ่งแวดล้อม
  • ขอบคุณครูจ่อยค่ะ
กิตติพัฒน์
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 07:57:51 GMT+0700 (ICT)
  • สวัสดีครับครูจ่อย
  • มาขอบคุณที่เข้าไปทักทายผม
  • บันทึกนี้เหมาะสำหรับนำไปเป็นบทเรียนได้เลยนะครับ
  • ขออนุญาตยืมไปใช้ด้วยนะครับ  ขอบคุณหลาย ๆ
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 10:03:49 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณครับ คุณหมอ
  • สำหรับมิตรภาพ ที่มีให้ครูจ่อย
  • โชคดีมีสุขนะครับ
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 10:08:12 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณครับคุณครูก้ามกุ้ง
  • ยินดีอย่างยิ่งครับ ถ้าบันทึกนี้จะเป็นประโยชน์ (เอาไปใช้ได้เลยครับ)
Boo
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 10:10:44 GMT+0700 (ICT)

มาชมประเพณีวิถีชาวบ้านค่ะครูพี่จ่อย

ว่าไปพ่อเฒ่าจ้ำ เสมือนเป็นคนประสานงานเชื่อมสายสัมพันธ์ของผู้คนในหมู่บ้านนะคะ

มีความสุขกับการงานวันนี้ค่ะ

 

มาตายี
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 12:37:29 GMT+0700 (ICT)
  • มาชมวิถีชีวิต ประเพณีการเลี้ยงปู่ตาและเลี้ยงผีตาแฮก
  • ขอบคุณที่แบ่งปันนะคะ 

 

มนัสดา
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 12:39:02 GMT+0700 (ICT)

สวัสดีค่ะคุณครูจ่อย ปีนี้กะว่าจะไปควบคุมการทำนาเองค่ะ เพราะให้คนอื่นทำมาหลายปีแล้ว ลืมไปเลยว่าต้องไปเลี้ยงผีตาแฮกก่อน แต่พวกพี่ๆเค๊าคงทำไปแล้วล่ะ ขอบคุณที่เตือนความทรงจำนะคะ

KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 13:38:26 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณครับน้องpoo
  • ที่แวะมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประเพณีของชาวอีสานด้วยกัน
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 13:42:11 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณครับคุณครูมาตายี

009
IP: xxx.175.169.126
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 13:54:33 GMT+0700 (ICT)

เข้าใจมากขึ้น ขนาดเป็นเด็กบ้านนอกกกกกก

ก็พึ่งจะเข้าใจ

ขออนุญาตนำไปเผยแพร่ นำเดอออออออ

นางสาว นวนใจ ก้านศรีรัตน์
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 17:44:22 GMT+0700 (ICT)

ครูจ่อยมีเรื่องราวดีๆของพื้นเมืองอีสานมาแบ่งปันหลายเรื่องที่ผ่านมา

อยากทราบว่าครูจ่อยสอนวิชาอะไร

ดิฉันสอนวิชาสังคมเคยเอาเรื่องเล่าครูจ่อยที่ผ่านมาไปสอนเด็กเช่นกัน

ขอบคุณมากนะคะ.....

ถาวร
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 17:52:31 GMT+0700 (ICT)

สวสดีค่ะคุณครูจ่อย

อยู่อีสาน เคยได้ยินชื่อประเพณีนี้แต่เพิ่งทราบรายละเอียดค่ะ

ขอบคุณสาระความรู้ที่นำมาแบ่งปันค่ะ

สาวสวยมวยไทย
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 22:29:39 GMT+0700 (ICT)
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 22:37:29 GMT+0700 (ICT)
  • ขอให้ร่ำๆรวยๆเด้อคุณหมอ...ให้หมานๆข้าวนะครับ
  • ถ้าทางยางตลาดบ้านครูจ่อยแล้ง...
  • จะไปลำขอข้าวทางบรบือเด้อ...
  • มีความสุขมากๆนะครับ 
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 22:41:22 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณที่สุดเลยครับ คุณ009 
  • ที่แวะมาเยี่ยม มาท้กทาย
  • ถ้าบันทึกนี้พอมีประโยชน์บ้างก็เอาไปเลยครับท่าน
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 22:53:22 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณ คุณครูนวนใจครับ
  • ครูจ่อยจบเอกบริหารฯ แต่สอนคณิตศาสตร์(วิชาโท)
  • สนใจขีดๆเขียนๆบทกลอนมาแต่สมัยเป็นนักเรียน
  • เล่นกีฬาได้เกือบทุกประเภท  แต่ที่ชอบที่สุดคือการต่อสู้ (ชกมวย)
  • สรุปแล้วทำได้หลายอย่างแต่ไม่เก่งแบบสุดยอดสักอย่าง555
  • โชคดีมีสุขนะครับ
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 22:56:19 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณหลายเด้อคร๊าบคุณหมอถาวร
  • ที่แวะมาเยี่ยมยามถามข่าวคนบ้านเดียวกัน (คนอีสานนำกัน)
  • ดีใจหลายอีหลี ฮักแพงกันเด้อ
KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Tue May 25 2010 23:00:29 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณครับคุณสาวสวยมวยไทย
  • ครูจ่อยชอบการชกมวยครับ เคยชกทั้งอาชีพและสมัครเล่นแต่ไม่ดังเหมือนเขาทรายหรอกครับ 555(พอเลี้ยงตัวเองได้)
ภัทรานิษฐ์
เขียนเมื่อ Wed May 26 2010 00:12:37 GMT+0700 (ICT)

สวัสดีค่ะ

มาดูพิธีกรรมว่าเขาทำกันอย่างไรค่ะ

ราตรีสวัสดิ์ค่ะ

KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Wed May 26 2010 08:41:16 GMT+0700 (ICT)
  • ขอบคุณครับคุณภัทรานิษฐ์
  • ที่แวะมาเยี่ยม มาทักทาย
  • และมิตรภาพที่มอบให้กันตลอดมา
พรชัย
เขียนเมื่อ Wed May 26 2010 21:17:59 GMT+0700 (ICT)

เคยร่วมงานนี้ ปีนี้พลาดแต่ปีที่แล้วบบันทึกภาพไว้อยู่ ที่ผมติดตามมากมักดูการเสี่ยงทายเรื่องฝนฟ้า จากการแกะคางไก่ว่าฝน

จะดีหรือไม่

KRUJOY (ครูจ่อย)
เขียนเมื่อ Wed May 26 2010 22:18:23 GMT+0700 (ICT)
  • จริงแหละครับท่านผอ.
  • ครูจ่อยลืมพูดถึงเรื่อง คอไก่เสี่ยงทาย
  • ชอบคุณที่ช่วยเติมเต็มเรื่องนี้
Proud
IP: xxx.123.231.81
เขียนเมื่อ Wed Jul 28 2010 17:26:37 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณค่ะสำหรับสาระที่ดีแบบนี้

แต่อยากได้แนวทางการอนุรักษ์และสืบทอดด้วย

จะไปทำรายงาน

คุณครูช่วยลงบทความให้หน่อบนะค่ะ

ยัยตัวร้าย
IP: xxx.122.19.40
เขียนเมื่อ Wed Jan 16 2013 21:58:07 GMT+0700 (ICT)

ขอบคุณสำหรับข้อมูลค่ะ เป็นประโยชน์ในการทำรายงานมากจริงๆ ^-^

อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
ไม่อนุญาตให้แสดงความเห็น
{{ kv.current_user.preferred_name }} - เพิ่มความเห็นเพิ่มความเห็น
ใส่รูปหรือไฟล์